April 26, 2022

Απλώς Μποστ ή «έτσι τα λέμε» πια;

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια... 126 

   

Μ’ όλα αυτά τα γλωσσικά μαργαριτάρια, τα γλωσσικά τέρατα που ακούω -ακούμε- καθημερινά από κανάλια και ραδιόφωνα, που διαβάζω -διαβάζουμε- σ’ εφημερίδες και sites, ο Μποστ αποκτά πια μια τεράστια επικαιρότητα, ανάλογη με την εποχή της «καθαρευούσης» που ’γραφε τα κείμενά του, περίτρανα, δηλαδή, αναδεικνύεται σε διαχρονικό.

Οπότε βρίσκω εξαιρετικά πετυχημένη την επιλογή του Εθνικού Θεάτρου ν’ ανεβάσει, το καλοκαίρι, και μάλιστα, στην Επίδαυρο, για το Φεστιβάλ, την -αρχαιόθεμη, άλλωστε- «Μήδειά» του -με σκηνοθέτη τον Γιάννη Καλαβριανό. 
Ένα μόνο φοβάμαι. Ότι μεγάλο μέρος του κοινού που θα προσέλθει, καθώς ανδρώνεται με τη γλώσσα αυτή, εθισμένο πια και εν πλήρει συγχύσει, μπορεί να εκλάβει τις ελληνικούρες του Μποστ ως «έτσι τα λέμε»...

Μια Μάνα υποδειγματική

 
Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια... 125 
 
Την πρωτόδα στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, το 1992. Στα πρώτα της βήματα -ήταν ο πρώτος της, ουσιαστικά, ρόλος: Λίζα φον Βιγκ στους «Εγκληματίες» του Φέρντιναντ Μπρούκνερ, που ’χε ανεβάσει ο Αλέξης Σολομός. Και τη θυμάμαι ακόμα. Πίστεψα ακράδαντα ότι μια νέα πρωταγωνίστρια γεννιέται.
Η συνέχεια δε με διέψευσε. Το αντίθετο. Η Μαρία Κεχαγιόγλου, στα 30 αυτά χρόνια που μεσολάβησαν, έπαιξε ρόλους σημαντικούς, διαφορετικούς -από αρχαία τραγωδία έως Δημήτρη Δημητριάδη, από Τσέχοφ και Ίψεν έως Τένεσι Γουίλιαμς και Άρθουρ Μίλερ και Πίντερ, στο Εθνικό και σε ιδιωτικούς θιάσους σε παραστάσεις από συμβατικές έως ακραία μοντέρνες -κι έκανε ερμηνείες από καλές και πολύ καλές έως συναρπαστικές.
Μέχρι φέτος που επωμίστηκε στο Εθνικό Θέατρο, στη Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος», ένα ρόλο με βαριά, ασήκωτη ιστορία: την Μάνα στον «Ματωμένο γάμο» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα. Οι παραστάσεις έληξαν, μπορώ, όμως, έστω και τώρα, να πω ότι ερμήνευσε το ρόλο όπως του άξιζε και όπως της άξιζε: εξαιρετικά.
Σε μια παράσταση στην οποία η καινούργια μετάφραση της Έφης Γιαννοπούλου δεν υπέστη ήττα απ’ το μεταφραστικό μνημείο του Νίκου Γκάτσου ούτε η μουσική της Μάρθας Μαυροειδή κατατροπώθηκε απ’ την ιστορική μουσική του Μάνου Χατζιδάκι -άρα δυο μεγάλα επιτεύγματα. Και στην οπαία η σκηνοθέτρια Μαρία Μαγκανάρη δεν υπέκυψε, αυτή τη φορά, στις μεταδραματικές σειρήνες αλλά, χωρίς να πέσει σε συμβατικές και τετριμμένες σκηνοθετικές  λύσεις, πέτυχε τις σωστές ισορροπίες. Έχοντας ως βασικό ατού, πέρα απ’ τις ικανότητες της Δήμητρας Βλαγκοπούλου, του Νικόλα Παπαγιάννη, της Μαρίας Σκουλά, της Σύρμως Κεκέ, του Πέτρου Μάλαμα, της εξαιρετικής Νόνης Ιωαννίδου κι άλλων ηθοποιών της, τη λιτή, στιβαρή ερμηνεία της Μαρίας Κεχαγιόγλου (Από φωτογραφία του Ανδρέα Σιμόπουλου).

April 22, 2022

Στο Φτερό / «Επιτάφιος»: Λατρευτική Μποφίλιου - Παπαδιαμάντης: Ωσεί παρών

 
«Επιτάφιος» του Μίκη Θεοδωράκη, ποίηση Γιάννης Ρίτσος, διασκευή Γιάννης Μπελώνης / Μουσική διεύθυνση: Στάθης Σούλης / Τραγούδι: Νατάσσα Μποφίλιου.
 
Βυζαντινός Χορός «Τρόπος»: συναυλία εκκλησιαστικών ύμνων «Παπαδιαμάντης- Μνήμη δικαίου μετ’ εγκωμίων» / Μουσική διεύθυνση: Κωνσταντίνος Αγγελίδης. 
 
Το ’χα γράψει. Εδώ, στις 15 Απριλίου. Ότι το 1ο Φεστιβάλ Λατρευτικής Μουσικής ήταν μία εξαιρετική ιδέα. Και ότι οι επιλογές του καλλιτεχνικού διευθυντή  της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Γιώργου Κουμεντάκη -μία πολύχρωμη, ακομπλεξάριστη βεντάλια που άνοιγε και απλωνόταν από τη βυζαντινή μουσική έως τον Χατζιδάκι και τον Θεοδωράκη, από τον Μπαχ έως τον Ροσίνι και τον Κούρταγκ και από τους Σούφι έως αναγνώσεις μετά μουσικής- ήταν όχι απλώς ευφάνταστες αλλά, στο σύνολό τους, εξαιρετικές. Το θέμα ήταν η υλοποίηση του προγράμματος αυτού -των 62 συναυλιών/εκδηλώσεων σκορπισμένων σε 17 σημαδιακούς χώρους της Αθήνας, ιστορικούς ή νεότερους, στην Πλάκα και γύρω από την Πλάκα, για ένα τριήμερο, από Μεγάλη Δευτέρα έως και Μεγάλη Τετάρτη. Η υλοποίησή του, τελικά, ξεπέρασε, κάθε προσδοκία. Ως προς την ανταπόκριση από τον κόσμο που προσήλθε αθρόα, παρά τον κακό καιρό, την πρώτη μέρα, ως προς την ποιότητα -εγώ μόνον δύο συναυλίες μπόρεσα να παρακολουθήσω αλλά αυτόπτες και αυτήκοοι μάρτυρες που εμπιστεύομαι και που παρακολούθησαν πολύ περισσότερες με διαβεβαίωσαν γι αυτό- και ως προς την οργάνωση, παρά την ελεύθερη είσοδο που ενείχε πολλούς κινδύνους.
Μεγάλη Τετάρτη απόγευμα, με φως ακόμα, κάθισα στα σκαλιά της εισόδου στο προαύλιο του Μουσείου της Ακρόπολης. Στη σκηνή, στημένη μέσα στην αυλή, ένα σύνολο οκτώ καλών μουσικών -χωρίς μπουζούκι- , η έξοχη χορωδία chόres που την καλλιτεχνική διεύθυνσή της έχει η Μαρίνα Σάττι, στο πόντιουμ, δυναμικός, ο διαρκώς ανερχόμενος Στάθης Σούλης και, κορυφαία, η Νατάσσα Μποφίλιου: ο αξεπέραστος «Επιτάφιος» (1958) του Μίκη Θεοδωράκη, πάνω σε οκτώ από τα είκοσι μέρη της -βασισμένης σε πραγματικά γεγονότα και εμπνευσμένης από μία φωτογραφία που δημοσιεύτηκε στον «Ριζοσπάστη»- εμβληματικής, σπαρακτικής ομώνυμης ποιητικής σύνθεσης (1936/1956) του Γιάννη Ρίτσου -μία μάνα, στη μέση του δρόμου, θρηνεί το γιο της που σκότωσε η αστυνομία της -προ δικτατορίας της 4ης Αυγούστου- κυβέρνησης Μεταξά, στην Θεσσαλονίκη, στη διάρκεια διαδηλώσεων, κατά τη μεγάλη απεργία τον Μάιο του 1936. Ο «Επιτάφιος», όμως, που άκουσα ήταν «αλλιώτικος»: ο Γιάννης Μπελώνης διασκεύασε -και ενορχήστρωσε προφανώς- τα οκτώ τραγούδια 
δένοντάς τα σε ένα ενιαίο σύνολο, σε μία ενιαία σύνθεση, με τη σολίστ-κορυφαία να συνοδεύεται από το χορωδιακό σύνολο -Χορό- και την εισαγωγή του «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες» να επανέρχεται κάθε τόσο, ως λάιτ μοτίφ  (καθοδηγητικό θέμα), και να κλείνει το σαραντάλεπτο περίπου έργο. Το αποτέλεσμα, συναρπαστικό. Αλλά δεν θα ήταν το ίδιο χωρίς την Νατάσσα Μποφίλιου -πάντα, άλλωστε, όσο σημαδιακή και να ήταν η ερμηνεία του Γρηγόρη Μπιθικώτση, ο «Επιτάφιος» με άγγιζε περισσότερο τραγουδημένος από γυναικεία χείλη. Με τη σεμνότητα και το ήθος της να ακτινοβολούν πέρα από τη ομορφιά της, στα -καθόλου επιδεικτικά- μαύρα, με τα μαλλιά τραβηγμένα πίσω,
με την εξαιρετική φωνή της στα καλύτερά της, η Νατάσσα Μποφίλιου τίμησε τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, αυτή την πάνω και πέρα από «τραγούδια» σύνθεση με τον καλύτερο τρόπο, ξεπερνώντας τον εαυτό της σε μία συγκλονιστική ερμηνεία του «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες» που με έκανε να ριγήσω. Φαντάζομαι ότι το αντίκρισμα στο κοινό θα έγινε αντιληπτό και ότι ο έργο αυτό θα το ξανακούσουμε σύντομα, συμπληρωμένο με κάτι σχετικό ώστε να συμπληρωθεί η χρονική διάρκεια κανονικής συναυλίας, και στην Λυρική, με συνθήκες ακρόασης καλύτερες -παρά τον πολύ καλό ήχο- από ενός ανοιχτού, μη συναυλιακού καν χώρου.
Έκλεισα τη βραδιά μου περπατώντας μέχρι το υπέροχο συγκρότημα αναπαλαιωμένων πλακιώτικων σπιτιών του Μουσείου Νεότερου Πολιτισμού -που δεν έχει εγκαινιαστεί ακόμα-, όπου, στον προαύλιο χώρο του, ο δεκαοκταμελής Βυζαντινός Χορός «Τρόπος», με την καλλιτεχνική διεύθυνση του πρωτοψάλτη Κωνσταντίνου 
Αγγελίδη, μας μετέφερε την κατάνυξη των ημερών ερμηνεύοντας εκκλησιαστικούς ύμνους που συνδέονται με τη μορφή του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, κλείνοντας, μάλιστα, με αυτόν που ο κοσμοκαλόγερος ζήτησε να ακούσει πριν κοιμηθεί στις 3 Ιανουαρίου του 1911. Στη συνέχεια οι ψάλτες όδευσαν, ψάλλοντας, με εμάς να τους ακολουθούμε, προς το παμπάλαιο -του 16ου με 17ο αιώνα- εκκλησάκι του Αγίου Ελισαίου που
βρίσκεται μέσα στο κτιριακό συγκρότημα του Μουσείου και όπου ο Παπαδιαμάντης συνήθιζε να ψέλνει, ως δεξιός ψάλτης, με τον εξάδελφό του, επίσης συγγραφέα, Αλέξανδρο Μωραϊτίδη ως αριστερό ψάλτη. Εκεί ερμήνευσαν άλλους τρεις ύμνους και αποχώρησαν με το «Τη υπερμάχω».
Μία βραδιά που με γέμισε. Θέλω να ελπίζω ότι οι πιο επιτυχημένες από τις συναυλίες του 1ου Φεστιβάλ Λατρευτικής Μουσικής θα μεταφερθούν την επόμενη σεζόν και στην Λυρική του ΚΠΙΣΝ. Και ότι ο θεσμός θα καθιερωθεί με ισάξιες και ακόμα καλύτερες επιλογές (Φωτογραφίες: 3 Valeria Isaeva, οι υπόλοιπες Ιωάννης Καμπάνης).
 
(Καλόγουστο και χρηστικό, με χάρτες όπου έβρισκες τους χώρους των εκδηλώσεων, το έντυπο πολύπτυχο-οδηγός του Φεστιβάλ)
 
Μουσείο Ακρόπολης / Προαύλιο Χώρος και Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού / Προαύλιος Χώρος-Ιερός Ναός Αγίου Ελισαίου, 1ο Φεστιβάλ Λατρευτικής Μουσικής, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού-Εθνική Λυρική Σκηνή-Eurolife FFH, 20 Απριλίου 2022.
 
Το κείμενό μου, αφιερωμένο στη Έρη Ρίτσου και στην Λητώ Πασχάλη-Ρίτσου.