Στο Φτερό / Το χρήμα! Το χρήμα!

 

«Εκείνος που έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τα μεσάνυχτα» του Γκέοργκ Κάιζερ / Διασκευή, σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος.

Γοητευτική ιταλίδα Κυρία -από την Φλορεντία-, λουσάτα ντυμένη, μετάξι που θροΐζει, πανάκριβη γούνα, υπερπαρφουμαρισμένη, επισκέπτεται μία τράπεζα επαρχιακής γερμανικής πόλης -της «μικρής πόλης Β»- και ζητάει να κάνει ανάληψη τριών χιλιάδων μάρκων από ένα έμβασμα δώδεκα χιλιάδων που εμφανίζει στο ταμείο και που έχει εκδοθεί από φλορεντινή 

τράπεζα. Ο Διευθυντής της Τράπεζας που ενημερώνεται από τον Ταμία, αν και γοητεύεται από την παρουσία της, όπως και όλοι οι παριστάμενοι, αρνείται να το εξαργυρώσει, καθώς από την τράπεζα που εξέδωσε το έμβασμα της Κυρίας, η οποία αντιμετωπίζεται με καχυποψία έως και με χυδαιότητα, ότι πρόκειται 

για απατεώνισσα, δεν έχει φτάσει επίσημη ειδοποίηση για το γνήσιο της υπογραφής της. Εκνευρισμένη η Κυρία αποχωρεί και ενημερώνει το γιο της, που ταξιδεύει μαζί του καθώς εκείνος συγκεντρώνει υλικό για τη διατριβή του πάνω στην ιστορία της τέχνης και ο οποίος ανακάλυψε σε μία ταβέρνα ένα πίνακα του, εκ των κορυφαίων, αναγεννησιακού ζωγράφου Λούκας Κράναχ του Νεότερου και μπορεί να τον αγοράσει σε τιμή ευκαιρίας γι αυτό χρειαζόταν επειγόντως τα χρήματα. Η αναμενόμενη από την Φλορεντία ειδοποίηση δεν θα αργήσει να φτάσει, η υπόθεση θα κλείσει «αναίμακτα» αλλά θα έχει ένα  παράπλευρο θύμα: 

ο Ταμίας που γοητεύτηκε από την Κυρία περισσότερο από τους άλλους όταν τον άγγιξε, πριν λυθεί το θέμα που ανέκυψε, σηκώνει 60.000 μάρκα που μόλις κατέθεσε ένας Κύριος, τα καταχράται εν ψυχρώ και πάει να συναντήσει την Κυρία στο ξενοδοχείο της, όπου της προτείνει να το σκάσουν μαζί. Εκείνη όμως αρνείται. Ο Ταμίας παρατάει την οικογένειά του και πάει στην «μεγάλη πόλη Β» -πιθανόν το Βερολίνο- όπου προσφέρει τα χρήματα ως χορηγία σε ένα ποδηλατικό μαραθώνιο αλλά, όταν υποκλίνονται στον Εξοχότατο 

που προσέρχεται, τα αποσύρει. Κατόπιν πάει σε ένα καμπαρέ για να αγοράσει σεξ αλλά απογοητεύεται και φεύγει αφήνοντας απλήρωτο το λογαριασμό, για να καταλήξει στην «Έδρα του Εξιλασμού» - τον Στρατό Σωτηρίας προφανώς. Απογοήτευση και εκεί. Το Κορίτσι που στάθηκε πλάι του έως εκείνη τη στιγμή, θα τον προδώσει στην αστυνομία. Για τα λεφτά της αμοιβής από την 

προκήρυξή του -πάντα το χρήμα... Εκείνος, τότε, σκορπάει τα χρήματα στον αέρα. Και, μετά, ακούγεται ένας πυροβολισμός. Έχει αυτοκτονήσει. Είναι μεσάνυχτα. Όλο κι όλο κράτησε μία μέρα, ούτε καν. Ο Γερμανός Γκέοργκ Κάιζερ στο έργο του (1912, πρεμιέρα 1917) «Εκείνος που έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τα μεσάνυχτα» (πρωτότυπος τίτλος «Από το πρωί μέχρι τα μεσάνυχτα») δίνει ένα μοντέλο εξπρεσιονιστικού έργου, με ήρωες  

χωρίς ονόματα, που παραπέμπει στις «ηθολογίες» του ύστερου Μεσαίωνα. Ένα έργο με επτά σκηνές που δεν είναι απόλυτα συνδεδεμένες παρά έχουν άξονα μόνο το πρόσωπο του Ταμία. Μία μαύρη κωμωδία με πολύ ιδιαίτερο, πικρό χιούμορ. Ένα πολύ ενδιαφέρον έργο που απεικονίζει την παρακμή, την απόγνωση και το αδιέξοδο της εποχής του συγγραφέα και την ασφυξία από τον ανερχόμενο καπιταλισμό -το χρήμα ως θεός-, εξ ου 

και απόλυτα εκφράζει και τη δική μας -εδώ και τώρα- εποχή. Καίρια, λοιπόν, η επιλογή του Θωμά Μοσχόπουλου να το αφουγκραστεί και να το ανεβάσει αναπαράγοντας άψογα τον εξπρεσιονισμό του με βασικό συνεργάτη (καλλιτεχνική επιμέλεια - έξοχα σκηνικά – κοστούμια – βίντεο - εικαστική σύνθεση Key Visual ) τον Βασίλη Παπατσαρούχα, ο οποίος, πέρα από την πάντα θαυμαστή εικαστικότητα της δουλειάς του, έχει αλματωδώς προχωρήσει από τις επί σκηνής σκηνικές εγκαταστάσεις στη  

λειτουργικότητα των σκηνικών του. Οι φωτισμοί που σχεδίασε ο Νίκος Βλασόπουλος δίνουν αποφασιστικό χέρι βοηθείας, όπως και οι συναρπαστικά «αποπνικτικές» μουσικές του Δήμου Βρύζα και η κίνηση που έχει διδάξει η Ζωή Χατζηαντωνίου. Η παράσταση είχε ευτυχίσει και στη διανομή: ο ακομπλεξάριστος, με χιούμορ Βαλεντίνος Κόκκινος, ο Άλκης Μπακογιάννης, ο 

Κωνσταντίνος Πλεμμένος και ο Γιάννης Σαμψαλάκης έδιναν το καλύτερο σε όλους τους μικρούς ή μεγαλύτερους ρόλους που είχαν επωμιστεί. Ξεχώρισα την Ευγενία Σαμαρά που ήταν φορτωμένη με όλους τους γυναικείους ρόλους. Κυρίως, όμως, τον Ορφέα Αυγουστίδη. Στον Ταμία του, παρόντα σχεδόν συνεχώς στη σκηνή, έδινε ρεσιτάλ ερμηνείας: εύπλαστος, με χιούμορ, με εσωτερικότητα, με πλούσια εκφραστικά μέσα. Δεν είναι η πρώτη φορά αλλά άνετα πια κατατάσσεται στην πρώτη γραμμή των νεότερων ερμηνευτών. Μία σπουδαία παράσταση που ελπίζω ότι θα επαναληφθεί για να τη δει περισσότερος κόσμος. Είναι ένα μάθημα εξπρεσιονιστικού θεάτρου που δεν το παίζουμε, δα, και στα δάχτυλα... (Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας).

 

 

(Δεν υπάρχει έντυπο πρόγραμμα αποκλειστικά για την παράσταση αλλά το υποκαθιστά το κείμενο της διασκευής όπως έχει τυπωθεί με τον τίτλο «Εκείνος που έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τα μεσάνυχτα», σε ένα τομίδιο, από την «Κάπα Εκδοτική», καλαίσθητο, χωρίς όμως την επιμέλεια που συνηθίζει στις εκδόσεις της -έχουν διαφύγει λαθάκια, από τα οποία το πιο χοντρό στο βιογραφικό του Γκέοργκ Κάιζερ, όπου ως ημερομηνία γέννησής του φέρεται το… 1821 αντί του 1878- και χωρίς κάποια εισαγωγή που θα φώτιζε το έργο).

«Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου - Μαριάννα Τόλη», 26 Απριλίου 2026.

Η αγάπη ως επιστημονική φαντασία

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες,Τέτοια Λόγια… 280 

 

Επιστημονική φαντασία; Τρόπος του λέγειν. «Η απόσταση», κείμενο και σκηνοθεσία του Τιάγκο Ροντρίγκες, του πορτογάλου διευθυντή του Φεστιβάλ της Αβινιόν, όπου η παράσταση έκανε πέρσι τον Ιούλιο την πρεμιέρα της, όντως 

«διαδραματίζεται» 50 περίπου χρόνια μετά το σήμερα -το 2077- και συνίσταται από μια σειρά ανταλλασσόμενων φωνητικών μηνυμάτων ανάμεσα στον Άλι, ένα γιατρό, που βρίσκεται στην προοδευτικά καταρρέουσα Γη, και στην κόρη 

του Αμινά, που χάθηκε και την αναζητούσε και που τη βρίσκει στον Άρη! Έχει μεταναστεύσει εκεί, χωρίς να του το πει, μ’ άλλους, κυρίως νέους της γενιάς της, ελπίζοντας σ’ ένα καλύτερο μέλλον. 

Ο απεγνωσμένος πατέρας αποδέχεται την απόφασή της θεωρώντας την απομάκρυνσή της παροδική αλλά σιγά-σιγά αντιλαμβάνεται πως είναι οριστική. Πόσο μάλλον όταν μαθαίνει πως, μετά από περίπου 400 μέρες εγκατάστασης στον Άρη, η εταιρεία, στην οποία υπάγονται οι άποικοι που αποκαλούνται Επιλήσμονες, σβήνει τη μνήμη τους. Προσπαθεί να την πείσει να επιστρέψει, στις συζητήσεις τους εμφιλοχωρεί το παρελθόν, η μάνα που χάθηκε όταν το κορίτσι ήταν μικρό παιδάκι, η απόστασή τους δεν είναι μόνο τα εκατομμύρια χιλιόμετρα που τους χωρίζουν αλλά προϋπήρχε, με την Αμινά, από μικρή, να δείχνει σημάδια ανεξαρτητοποίησης, ο πατέρας στήνει γέφυρες αγάπης… Εις μάτην. Η Αμινά δεν επιστρέφει -δε θέλει να επιστρέψει. Έχει, εξάλλου, μείνει εκεί, στον Άρη,  

έγκυος. 

Τελικά, όμως, η αγάπη θα μείνει στο υπόστρωμα, ακόμα κι όταν η μνήμη της σβηστεί, ακόμα κι όταν οι αναμνήσεις της χαθούν. Το σπαρακτικά αισιόδοξο φινάλε θα σημαδέψει τον πατέρα αλλά κι εμάς, το κοινό.  

Ο Τιάγκο Ροντρίγκες, με συμπαραστάτες τους δυο ηθοποιούς του -τον έξοχο, σενεγαλέζικης καταγωγής, Γάλο Ανταμά Ντιοπ

και την Γαλίδα Αλισόν Ντεσάμ- και το εικαστικά πανέμορφο σκηνικό του επίσης Πορτογάλου Φερνάντο Ριμπέιρο -μια κυκλική σκηνή, αργά περιστρεφόμενη σε κάθε αλλαγή σκηνής, παραπέμποντας στην κίνηση των πλανητών, 

έως ότου αρχίσει να στροβιλίζεται, με δυο πεσμένους, ξεραμένους, συμπλεκόμενους κορμούς και μερικά βράχια, ένα ράφι με πικάπ παλαιού τύπου απ’ τη μεριά της Γης κι απ’ τη μεριά του Άρη, μια μεγάλη, γυάλινη σφαίρα μ’ ένα δεντράκι μέσα της- υλοποιεί το όραμά του με τον καλύτερο τρόπο: μια λιτότητα υποβλητική η οποία μεταφέρει στο θεατή συγκίνηση που αναβλύζει χωρίς  

τερτίπια, πεντακάθαρη. 

Αν προλαβαίνετε -απομένουν δυο παραστάσεις σήμερα Σάββατο κι αύριο Κυριακή- και βρείτε εισιτήριο, σπεύστε. Θα δείτε, κατά γενική ομολογία, μια παράσταση βαθιά αισθαντική.

Ο Γιώργος Λούκος είναι ζωντανός και καλά και ζει στην Λιόν

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια… 279

 

Βρήκα εξαιρετικό το πρόγραμμα για το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου που ανακοίνωσε ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Μιχαήλ Μαρμαρινός -κι ας έχει και Λευτέρη Πανταζή. 

Σε μια απ’ τις εκδηλώσεις θα σταθώ: στο τιμητικό ντοκιμαντέρ του Ηλία Γιαννακάκη «2005-2015. Στα χρόνια του Λούκου», για τη θητεία του Γιώργου Λούκου ως προέδρου και διευθυντή του Φεστιβάλ, μ’ αφορμή τα δέκα χρόνια (2006) που το ανέλαβε -«σύνθετη δράση τέχνης - προβολή» χαρακτηρίζεται η εκδήλωση, που προφανώς δε θα περιοριστεί στην προβολή. Κάτι που όφειλαν να ’χουν κάνει οι διευθυντές οι οποίοι μεσολάβησαν. Και ΔΕΝ το ’καναν. 
ΜΠΡΑΒΟ! Στον Μιχαήλ Μαρμαρινό και στον Ηλία Γιαννακάκη. Όσο για την εφημερίδα που… «γκρέμισε το λουκισμό», ίσως είναι μια ευκαιρία να ζητήσει συγγνώμη. Μια συγγνώμη που έως τώρα ποτέ δεν την έχει ζητήσει... Ο Γιώργος Λούκος είναι ζωντανός και καλά και ζει την Λιόν ,για να παραφράσω τον τίτλο του μιούζικαλ «Jacques Brel Is Alive and Well and Living in Paris».

Αστεράκια βλέπω… ή Ένας ουρανός μ’ αστέρια

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια… 276

 

Ανθεί! Το ελληνικό θέατρο! Το ελληνικό θέατρο ανθεί! Κι ως προς τους αριθμούς -των (χιλιάδων) παραστάσεων και των αιθουσών. Αλλά κι ως προς την ποιότητα. Εγώ, δεν το ’χω καταλάβει αλλά, αν κρίνω απ’ τα αστεράκια με τα οποία το προικοδοτεί/πριμοδοτεί το «Αθηνόραμα», ναι, ανθεί. Έβαλα κάτω τα τρία τελευταία τεύχη του -μ’ αρκετές παραστάσεις να ’χουν ήδη τερματίσει τη σεζόν- και μετρώ:
Τεύχος 1315. Τέσσερις παραστάσεις με τρία αστεράκια (***), τέσσερις με τριάμισι (***,5) -αυτά τα «μισά» είναι που πεθαίνω να τα βλέπω-, επτά με τέσσερα (****), δυο με πέντε (*****) -όπερ μεθερμηνευόμενον εστί αριστουργήματα/επιβεβλημένη θέαση. Δυο αστεράκια σε καμιά, ένα αστεράκι σε καμιά, μηδέν αστεράκια σε καμιά -όλες από τρία και πάνω.
Τεύχος 1316. Έξι παραστάσεις με τρία (***) αστεράκια, εννιά με τριάμισι (***,5), εννιά με τέσσερα (****), δυο με πέντε (*****). Δυο αστεράκια σε καμιά, ένα αστεράκι σε καμιά, μηδέν αστεράκια σε καμιά -όλες από τρία και πάνω.
Τεύχος 1317. Έξι παραστάσεις με τρία αστεράκια (***), δέκα με τριάμισι -τα τριάΜΙΣΙ σκίζουν-, πέντε με τέσσερα (****), δυο με πέντε (*****). Δυο αστεράκια σε καμιά, ένα αστεράκι σε καμιά, μηδέν αστεράκια σε καμιά -όλες από τρία και πάνω.
Ε, με σταθερά δυο αριστουργήματα/επιβεβλημένη θέαση και με -επίσης σταθερά- καμιά παράσταση να συγκεντρώνει δυο, ένα ή μηδέν αστεράκια, είναι να μην καταλήγω πως ανθεί το ελληνικό θέατρο; Ε;
Άρα σωστό ήταν το επιχείρημα του θιασάρχη που δεν ήθελε να πάω στην παράστασή του κι όταν έμαθε πως έβγαλα εισιτήριο, δεν είχε τα αρ@@ια να μου το πει ευθέως αλλά έβαλε την υπεύθυνη δημοσίων σχέσεών του να μου τηλεφωνήσει ότι εκείνος «με παρακαλεί να μην πάω εκείνη τη μέρα γιατί μπορεί να μη μου αρέσει η παράσταση καθώς δε θα ’ταν καλή, επειδή ήταν στενοχωρημένος που το ‘Αθηνόραμα’ της είχε βάλει ΜΟΝΟΝ τρία αστεράκια».

Άσε μας, Κουκλίτσα μου...

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια… 275

 

Με τον τίτλο «Σώβρακα - Αρβύλες 1-0 ή Μας πήρανε τα σώβρακα», είχα γράψει εδώ, στο totetartokoudouni.blogspot.com, ήδη απ’ τις 9 Αυγούστου του 2021 -πέντε σχεδόν χρόνια πριν:  
«Οι αρβύλες. Οι αρβύλες ήταν το εμβληματικό σκηνικό στοιχείο, το φετίχ των μεταμοντέρνων παραστάσεων. Για πολλά χρόνια. Σε παράσταση μεταμοντέρνα ένας, τουλάχιστον, ηθοποιός -ή, το επικρατέστερο, μια, τουλάχιστον, ηθοποιός- θα φορούσε αρβύλες. Αν δε φορούσαν όλοι. Συνήθως με τα κορδόνια λυμένα. Και να τις σέεεερνουν. Ο κάθε ενδυματολόγος που σεβόταν τ’ όνομα και το επάγγελμα και την τέχνη του έψαχνε στα Μοναστηράκια, και στα Ψυρρή, και στα Μπιτ Παζάρ, τις πιο βαριές, τις πιο φθαρμένες, τις πιο λασπωμένες, τις πιο βρομερές αρβύλες και δικαιωνόταν -να, οι έπαινοι!
Αφότου το μεταμοντέρνο μετονομάστηκε σε μεταδραματικό πάααανε οι αρβύλες. Ε, όχι δεν εξαφανίστηκαν και παντελώς. Αλλά υποχώρησαν. Αισθητά. Και τι τις διαδέχτηκε; Ως στοιχείο εμβληματικά μεταδραματικό; Τα σώβρακα! Σώβρακα παλαιού τύπου, λευκά, μακριά μέχρι τα γόνατα, κάποτε και μακρύτερα. Εκεί που λέγαμε ότι τα σώβρακα έχουν εκλείψει απ’ την αγορά... Ξένες (μεταδραματικές) παραστάσεις βλέπω -με τις γερμανικές να κερδίζουν στα σημεία-, ελληνικές, γερμανικής κοπής, βλέπω, όλο και κάποιο σώβρακο θα εμφανιστεί επί σκηνής -ή και επί ορχήστρας αρχαίου θεάτρου.
Στην ημετέρα -την ελληνική- σκηνή, τα σώβρακα δεν είναι κάτι το καινοφανές. Και στα φίφτις, που λέμε, και στα σίξτις εμφανίζονταν. Αλλά σε κάτι χοντροφάρσες -κάτι Αργυρόπουλοι, κάτι μπουλουκτσήδες τα χρησιμοποιούσαν ως το top κωμικό ατού τους. Τώρα, βρε Φεντό παίζουν (μεταδραματικά), βρε κωμωδία, βρε κομεντί, βρε δράμα, βρε τραγωδία, βρε όπερα, να τα, τα σώβρακα -δε λείπουν. Έχω δει εγώ σώβρακο από Τένεσι Γουίλιαμς έως και σε «Θείο Βάνια». Άσε που ενίοτε το βγάζουν κιόλας. Το σώβρακο...». 

Είμαστε στο 2026. Πέντε χρόνια έχουν περάσει αλλά το σώβρακο καλά κρατεί. Πάω στο «Εθνικό», στην Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος», για να δω την «Κουκλίτσα», «βασισμένο στο ‘Κουκλόσπιτο’ του Χένρικ Ίψεν», λέει. Σε σκηνοθεσία Μαρίας Πανουργιά -που ’χα δει στην «Στέγη» μια ενδιαφέρουσα παράστασή της του «Ποιος φοβάται την Βιρτζίνια Γουλφ» του Άλμπι. Είχε κι εκεί κάποια «μεταδραματικά» αλλά εδώ το παράκανε. Έως και την Νόρα (Στέλλα Βογιατζάκη) είδαμε να κάνει σεξ με το… χριστουγεννιάτικο δέντρο. Οπότε, κάποια στιγμή, μπαίνει κι ο Χέλμερ (Φιντέλ Ταλαμπούκας), με μακρύ γούνινο παλτό - γούνινο, τέλος πάντων, στη γνωστή, επίσης μεταδραματική γραμμή της ενδυματολόγου Ιωάννας Τσάμη, πετάει τη γούνα, από κάτω κατεβασμένο παντελόνι και να το!  Να το, πετιέται αποξαρχής κι αντρειεύει και θεριεύει το μεταδραματικό σώβρακο.
Τώρα θα μου πείτε -θα μου πούνε: «Εσύ γέρασες (όπερ και συμβαίνει) και κατέληξες Γεωργουσόπουλος». Κι εγώ θα σας πω -θα τους πω: «Ε, άσε μας Κουκλίτσα μου»... (Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος).