October 25, 2020

«Το τρίτο στεφάνι» είναι, τελικά, το έκτο

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια... 27 

 

Μ’ αφορμή την παρουσίαση στο «Παλλάς» του μυθιστορήματος του Κώστα Ταχτσή «Το τρίτο στεφάνι», σε διασκευή για το θέατρο Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη -ο οποίος υπογράφει και τη σκηνοθεσία -και Νίκου Μανουσάκη, μ’ Εκάβη την Μαρία Καβογιάννη και Νίνα την Μαρία Κίτσου, διαβάζω για τα προηγούμενα ανεβάσματα του έργου στη σκηνή κι ότι πρόκειται για το τρίτο ανέβασμα.

Ότι, δηλαδή, μετά τον Γιώργο Παυριανό που το διασκεύασε και το σκηνοθέτησε για το ραδιόφωνο -πρωτακούστηκε απ’ το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ, το χειμώνα 1979-1980, με την Σμάρω Στεφανίδου ως Εκάβη και την Ρένα Βλαχοπούλου ως Νίνα- το μυθιστόρημα πρωτοανέβηκε στη σκηνή -στην Σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη» του «Rex»- απ’ το Εθνικό Θέατρο, σε διασκευή Σταμάτη Φασουλή -που ’κανε και τη σκηνοθεσία- και Θανάση Νιάρχου, μ’ Εκάβη την Νένα Μεντή και Νίνα την Φιλαρέτη Κομνηνού, τη σεζόν 2009/2010, παράσταση που, ως συμπαραγωγή με την «Ελληνική Θεαμάτων», μεταφέρθηκε το 2011/2012, επίσης στο «Παλλάς». Κι ότι, στη συνέχεια, το 2016/2017, ανέβηκε απ’ το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, στη Σκηνή «Σωκράτης Καραντινός» της Μονής Λαζαριστών, στην ίδια διασκευή, σε σκηνοθεσία Θανάση Παπαγεωργίου, μ’ Εκάβη την Ελισάβετ Κωνσταντινίδου και Νίνα, ρόλο σπασμένο σε τρεις ηλικίες, την Θάλεια Σκαρλάτου, την Μαρία Χατζηιωαννίδου και την Μαριάννα Πουρέγκα.

Κι όμως! «Το τρίτο στεφάνι» πρωτόδε το φως της σκηνής το 2002/2003. Στον Βόλο, στην Σκηνή του Κτιρίου Σπίρερ του ΔΗΠΕΘΕ Βόλου, ως μονόλογος. Σε δραματουργική επεξεργασία του (Βολιώτη) Θανάση Νιάρχου και του σκηνοθέτη της παράστασης Νίκου Καραγέωργου, που επικεντρωνόταν στο πρόσωπο της Νίνας, εξ ου και ο τίτλος «Το τρίτο στεφάνι: από τη μεριά της Νίνας», την οποία ερμήνευε η (επίσης Βολιώτισσα) Μίνα Αδαμάκη που ’χε και την πρωτοβουλία.


Αλλά υπήρχε κι ένα άλλο, τέταρτο -τρίτο χρονολογικά- ανέβασμα ελληνόφωνο. Το 2014/2015, στην Κύπρο, στην Λευκωσία, απ’ τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου. Σε δραματοποίηση Σάββα Κυριακίδη και σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργιά, με -συγκλονιστική- Εκάβη την Αννίτα Σαντοριναίου και Νίνα την Στέλα Φυρογένη. Παράσταση που την είδαμε, στο τέλος της ίδιας θεατρικής περιόδου, και στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. 

Ενώ, όπως μου θύμισαν εκ των υστέρων και γι αυτό το προσθέτω, τη σεζόν 2018/2019 -το πιο πρόσφατο ανέβασμα-, «Το τρίτο στεφάνι» παρουσίασε επίσης ως μονόλογο κι ο Κωνσταντίνος Χατζής, σε διασκευή που υπέγραφαν ο Γιάννης Χαρτοδιπλωμένος με τον ίδιο και με ερμηνεύτρια την Αλεξάνδρα Παλαιολόγου.


Άρα το τρέχον είναι το έκτο ανέβασμα του «Τρίτου στεφανιού» (Φωτογραφία 3: Ελίνα Γιουνανλή).

October 23, 2020

Στο Φτερό / Κραυγές κρυμμένες σε ψίθυρους


«Οιδίπους» (Σοφοκλής-Παζολίνι) σε διασκευή Θεοδώρας Καπράλου / Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς.

 

Ο Δημήτρης Καραντζάς επανήλθε στην έρευνα πάνω στο αρχαίο ελληνικό δράμα, που την ξεκίνησε και την υλοποίησε μέσω της «Μήδειας» του Ευριπίδη, διανθισμένης με κείμενα, πάνω στο θέμα, σύγχρονων συγγραφέων, με τρεις υποκριτές, πέραν των φύλων των ρόλων, το καλοκαίρι του 2017, στην 

Μικρή Επίδαυρο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ -μία  εξαιρετική παράσταση. Αυτή τη φορά, τρία χρόνια μετά, επέλεξε τον «Οιδίποδα τύραννο» του Σοφοκλή δένοντας καίρια αποσπάσματά του με αφηγηματικά μέρη από το σενάριο του Πιερ Πάολο Παζολίνι για την ταινία του (1967) «Edipo Re» («Βασιλιάς Οιδίπους»). «Εύκολη λύση. Μήπως την κάνει πασπαρτού;» ήταν η πρώτη μου σκέψη. Η παράσταση που είδα με διέψευσε πλήρως. Καταρχάς η Θεοδώρα Καπράλου,

που υπογράφει τη διασκευή, εμβολίασε καίρια, κατά τον μπρεχτικό τρόπο, τα αποσπάσματα της τραγωδίας τα οποία επέλεξε από τη μετάφραση που έκανε ο Μίνως Βολανάκης για την παράστασή του (1982) στο Εθνικό Θέατρο -μετάφραση που, παρά την πάροδο του χρόνου, παραδόξως, αντί να ξεπερνιέται δείχνει να αποκτά ακόμα μεγαλύτερο κύρος- με τις αφηγήσεις του σεναρίου του

Παζολίνι -σε σωστή μετάφραση του Δημήτρη Αρβανιτάκη- στρέφοντας τη σύνθεση προς τον στόχο του ασυνείδητου και της φροϊδικής ανάλυσης. Η σκηνοθεσία ανέβασε στη σκηνή -ίσως, η μεγάλη σκηνή του «Ακροπόλ» δεν ήταν η καταλληλότερη, το εγχείρημα θα αναδεικνυόταν περισσότερο

σε μικρότερη, πιστεύω- τρεις ηθοποιούς/αφηγητές οι οποίοι υποδύονταν και τους ρόλους του έργου. Έτσι η ιστορία της συναρπαστικής τραγωδίας, της αρτιότερης δραματουργικά από τις σωζόμενες της ελληνικής αρχαιότητας, παρουσιάστηκε αποστασιοποιημένα: ο χρησμός, που ο Οιδίπους, βασιλιάς

της Θήβας, έχει ζητήσει από το Μαντείο των Δελφών, επιθυμώντας να απαλλάξει την πόλη του από το λοιμό που την μαστίζει, του συνιστά να βρει και να τιμωρήσει το φονιά του -προκατόχου του στο θρόνο- Λάιου τον οποίο, καθώς τότε γλύτωσε και την ευγνωμονούσα πόλη από την Σφίγγα, το τέρας που την καταδυνάστευε, διαδέχτηκε και παντρεύτηκε τη χήρα του Ιοκάστη. Στην προσπάθειά του να διαλευκάνει την υπόθεση θα δει το χρησμό που τον στοίχειωνε

από νέο ότι θα σκότωνε τον πατέρα του και θα παντρευόταν τη μάνα του -και εξ αιτίας του οποίου, για να αποφύγει την πραγμάτωσή του, είχε εγκαταλείψει την Κόρινθο που θεωρούσε πατρίδα του και αυτούς που θεωρούσε γονείς του, τον βασιλέα Πόλυβο και τη γυναίκα του Μερόπη- να επαληθεύεται με τον πιο φριχτό τρόπο. Το ζευγάρι δεν ήταν οι φυσικοί γονείς του. Τον είχαν υιοθετήσει βρέφος, όταν τους το έφερε στο παλάτι ένας βοσκός του Πόλυβου, στον οποίο το είχε δώσει ένας βοσκός

του Λάιου -ήταν το παιδί του και της Ιοκάστης, που το είχε παραδώσει στο βοσκό του, καθώς το βάραινε χρησμός ότι θα σκοτώσει τον ίδιο του τον πατέρα, να το παρατήσει στο βουνό για να πεθάνει αλλά εκείνος το λυπήθηκε. Και, επίσης, θα αποκαλυφθεί στον Οιδίποδα ότι ο Λάιος, δηλαδή ο φυσικός

πατέρας του, ήταν ο γέρος που σκότωσε στο δρόμο του για την Θήβα, πάνω σε μία διένεξη. Θα βγάλει τα μάτια του για να μη βλέπει την πραγματικότητα που το πεπρωμένο έπλεξε σαν δίχτυ γύρω του ενώ η Ιοκάστη θα κρεμαστεί. Ο Δημήτρης Καρατζάς αυτό το εύπλαστο συμπίλημα -με τον τίτλο 

«Οιδίπους»- του «Οιδίποδα τύραννου», το φωτισμένο από τα κείμενα του Παζολίνι, το κίνησε αργόσυρτα, παχύρρευστα, σαν παιγμένο στο σκοτεινό ασυνείδητο, ψιθυριστά, μέσα από μικρόφωνα -ίσως η πιο λειτουργική χρήση του κοινότοπου πια ευρήματος των μικροφώνων, που έχω πετύχει-, όπου οι ψίθυροι δεν έκαναν απλώς πιο επιβλητικά τα ξεσπάσματα αλλά ηχούσαν από μόνοι τους σαν κραυγές -τα αποτρόπαια μυστικά που όταν τα μουρμουρίζεις ηχούν πιο φρικαλέα-, με κίνηση υπνωτική μέχρι να ξεσπάσει η παράκρουση, σε ανησυχητικά ημίφωτα που τα έσκιζαν, σαν αστραπές, ξαφνικοί χειροκίνητοι φωτισμοί -η αλήθεια που

έρχεται στο φως κεραυνοβολώντας-, με τις μουσικές του Γιώργου Πούλιου να συμπλέουν υποβάλλοντας. Ενδιαφέρουσα η ιδέα του σκηνικού (η διαμόρφωση του σκηνικού χώρου από το σκηνοθέτη) με τα κρεμασμένα σε μεταλλικές βάσεις λευκά παιδικά φανελάκια αλλά βρήκα ελλιπή την πραγμάτωσή της. Τα φαιά, ουδέτερα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη, με τα, επίσης, φαιά περιδέραια που υποδήλωναν τα αξιώματα των ηρώων, βοηθούσαν στο αποτέλεσμα. Το οποίο υπηρέτησαν ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, η Μαρία Κεχαγιόγλου, έστω και αν δεν ήταν στις καλύτερες στιγμές της, ειδικά στον Τειρεσία, με προεξάρχοντα

τον Μιχάλη Σαράντη: εξαίρετη, όπως πάντα, κίνηση, φιγούρα δυνατή, σκηνικό κύρος, μέγεθος και, κυρίως, ένα πάθος -εκ του πάσχω-, βγαλμένο από τα σπλάχνα του, που άγγιζε τα όρια της τρέλας ενώπιον των αποκαλύψεων. Ένας μεστός Οιδίπους. Η στιχομυθία του με τον Τειρεσία-Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη και η -συγκλονιστική- σκηνή όπου μορμουριστά εξομολογείται το μυστικό του για το φόνο του γέρου/Λάιου 

στην Ιοκάστη -εξαιρετική η διάδρασή του με την Μαρία Κεχαγιόγλου-, οι καλύτερες, ίσως, στιγμές της παράστασης. 

Μιας παράστασης που, καθώς ατύχησε με αλλεπάλληλες ακυρώσεις, λόγω covid-19, στην καλοκαιρινή περιοδεία της, νομίζω ότι θα έπρεπε να ξαναπαιχτεί, είναι κρίμα να πάει χαμένη. Με μεγάλο ενδιαφέρον θα την ξανάβλεπα (Φωτογραφίες: Γκέλυ Καλαμπάκα). 

 

(Το έντυπο πρόγραμμα -επιμέλεια ύλης Θεοδώρα Καπράλου-, καλόγουστο και λιτό, φώτιζε, χωρίς φλυαρίες, τους στόχους της παράστασης. Επισημαίνω, ειδικά, την επιλογή αποσπασμάτων από σεμινάρια και προσωπικές συζητήσεις με τον Μίνωα Βολανάκη της Ελπίδας Σκούφαλου.

Άψογες οι υγειονομικές συνθήκες προφύλαξης στο θέατρο).

Θέατρο «Ακροπόλ», 20 Οκτωβρίου 2020.

October 22, 2020

Ετών ακριβώς εννέα

Εννιά χρόνια. Εννιά χρόνια κλείνει σήμερα το blog που διαβάζετε: totetartokoudouni.blogspot.com, ετών εννέα. Γεννήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 2011. Και προχώρησε. Δειλά στην αρχή, πιο τολμηρά ύστερα, παράτολμα στη συνέχεια… Πολλές αλλαγές έγιναν στο μεταξύ, άνθρωποι ήρθαν, άνθρωποι έφυγαν, covid-19 πλάκωσε, μαύρος σαν καλιακούδα, αλλά totetartokoudouni.blogspot.com συνεχίζει να υπάρχει. Όσες δυσκολίες κι αν προέκυψαν, όσες επιθέσεις, κατά μέτωπον ή πισώπλατες, κι αν δέχτηκε, δεν το έκαμψαν. Συνεχίζει να εκφράζει τις αλήθειες (του). Συνεχίζω, σωματικά, ίσως, κουρασμένος αλλά όχι ψυχικά. Χάρη σε σας που το διαβάζετε. 3.018.252 επισκέψεις -μέχρι τη στιγμή που γράφω τα λόγια αυτά- δεν είναι λίγες για ένα blog μοναχικό, χωρίς καμμιά στήριξη πάσης φύσεως. Μόνον εσείς το στηρίζετε. Με κάθε τρόπο. Σας ευχαριστώ ολόψυχα. Και πάνω απ’ όλους τον LjA που έχει τις αντοχές να το υποστηρίζει τεχνικά απ’ την αρχή. Το αφιερώνω και φέτος στην Ζωίτσα, στην Σοφούλα και στον Alyosha που πρόσφατα μπήκε στη ζωή μας. Κι είμαστε ακόμα ζωντανοί στη σκηνή, σαν ροκ συγκρότημα κι αν μας αντέξει το σκοινί, θα φανεί στο χειροκρότημα...


 

October 18, 2020

Στο Φτερό / Δίπτυχο ως ορεκτικό

 
«Human Behaviour». Δίπτυχο σύγχρονου χορού: «Point of no Return» / Χορογραφία: Γιάννης Μανταφούνης. Μουσική: Γιώργος Κουμεντάκης - «Plan B» («Σχέδιο Β») / Χορογραφία: Ερμίρα Γκόρο. Μουσική: Δήμητρα Τρυπάνη.
 



Με ένα δίπτυχο σύγχρονου χορού έκανα το... ντεμπούτο μου ως θεατής/ακροατής για τη σεζόν 2020/2021, την πρώτη πλήρη υπό την σκιάν του covid-19, που εύχομαι και ελπίζω να μπορέσει να ολοκληρωθεί αβρόχοις ποσί, με όλους στις 

σκηνές και όλους μας στις πλατείες. «Human Behavior» («Ανθρώπινη συμπεριφορά»), ο μάλλον ουδέτερος (και γιατί στα αγγλικά;) τίτλος του δίπτυχου με το οποίο εγκαινιάζει τη φετινή χρονιά του το Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής 

(διευθυντής Κωνσταντίνος Ρήγος). Ανοίγει με το «Point of no return» («Σημείο χωρίς επιστροφή»). Ο Γιάννης Μανταφούνης που υπογράφει τη χορογραφία είχε την ιδέα να βασιστεί στις κινήσεις της τεχνικής του κλασικού μπαλέτου και να τις αποσυναρμολογήσει. Ιδέα έξυπνη εφόσον είχε να κάνει με το Μπαλέτο της Λυρικής και όχι με μία ομάδα σύγχρονου χορού. Γι αυτό και οι δεκαπέντε χορευτές του είναι σωστοί και 
αποδοτικοί, βοηθημένοι από τις ενδιαφέρουσες μουσικές του Γιώργου Κουμεντάκη -«Point of no Return» για κουαρτέτο εγχόρδων (2008) και, κυρίως, «Typewriter Tune» (2004) για σόλο βιολί-, που αντλούν από την παράδοση του δημοτικού τραγουδιού -το εκρηκτικό δεύτερο από τον ποντιακό πυρρίχιο-, μουσικές που εκτελούνται ζωντανά από τέσσερις μουσικούς της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης, με τον βιολονίστα Αντώνη Σουσάμογλου να ξεχωρίζει στο σόλο. Η χορογραφία, όμως, κατά τη γνώμη μου, παραμένει αδιάφορη -δεν

καταφέρνει να απογειωθεί. Πράγμα που πετυχαίνει η δεύτερη, «Plan B». Της αλβανικής καταγωγής, αλλά «δικιάς μας» πια, Ερμίρα Γκόρο. Βασισμένη στην ακόμα πιο ενδιαφέρουσα -γραμμένη ειδικά για την παράσταση- μουσική της Δήμητρας

Τρυπάνη, η χορογράφος οδηγεί τους εννιά χορευτές της, ενισχυμένους από τα λιτά αλλά, χρωματικά, πολύ αρμονικά κοστούμια του Χρήστου Δεληδήμου, σε ένα ελκυστικό προσωπικό ύφος, με κινήσεις που αναδεικνύονται καθώς

συχνά παγώνουν. Ένα δίπτυχο -θα μπορούσε να μεγαλώσει, 45 λεπτά ψαχνό, συνολικά, είναι κάπως τσουρούτικο, σε τρίπτυχο-, που το θεωρώ ορεκτικό για το κυρίως γεύμα το οποίο ελπίζω να είναι πιο χορταστικό (Φωτογραφίες: Valeria Isaeva).
 
(Το καλόγουστο, ολιγοσέλιδο πρόγραμμα της παράστασης -υπεύθυνος έκδοσης Νίκος Α. Δοντάς-, όσο και όπως πρέπει, χωρίς φλυαρίες).
 
Εθνική Λυρική Σκηνή / «Εναλλακτική Σκηνή», Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», Μπαλέτο Εθνικής Λυρικής Σκηνής (το «Point of no return» σε συμπαραγωγή με την CIE Ioannis Mandafounis), 17 Οκτωβρίου 2020.