Πάσχων Κιμούλης στο φόρτε του

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια… 254

 

Την παράσταση του «Φιλοκτήτη», της πυκνής, αριστουργηματικής τραγωδίας του Σοφοκλή -οι Έλληνες, πλέοντας προς την Τροία, για την εκστρατεία τους, εγκαταλείπουν στην Λήμνο, όπου σταματούν, τον Φιλοκτήτη μη μπορώντας ν’ αντέξουν την οσμή του σαπισμένου απ’ το δηλητήριο φιδιού που τον δάγκωσε ποδιού του αλλά, χρόνια μετά, όταν παίρνουν χρησμό ότι η Τροία θα πέσει μόνο με το τόξο του Ηρακλή που κρατάει ο Φιλοκτήτης, του στήνουν πλεκτάνη στέλνοντας τον Οδυσσέα και το γιο του Αχιλλέα, τον Νεοπτόλεμο, να τον φέρουν στην Τροία-, σε απόδοση -ελεύθερη- και σκηνοθεσία του Γιώργου Κιμούλη που την είδα στο Δημοτικό Θέατρο Ηλιούπολης «Δημήτρης Κιντής», στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ηλιούπολης 2025, τη βρήκα μέτρια: μια όχι ιδιαίτερα προσεγμένη στις λεπτομέρειες σκηνοθεσία, μια παραγωγή «περιορισμένων δυνατοτήτων», σκηνικά, κοστούμια, μουσικές, κινησιολογία, φωτισμοί που δεν ξεπερνούν το μέτριο, ένας Χορός εξαιρετικά αδύναμος και αμήχανος -το μεγαλύτερο μειονέκτημα της παράστασης-, ικανοποιητικοί, χωρίς εξάρσεις ο Νεοπτόλεμος του Δημήτρη Γκοτσόπουλου κι ο Ηρακλής του Θεοφίλη Πασχάλη, έμπειρος αλλά λίγο φωνακλάδικος, ιδιαίτερα στον Πρόλογο, ο Οδυσσέας του Θοδωρή Κατσαφάδου... 
Εκείνο που εκτινάσσεται είναι η ερμηνεία του Γιώργου Κιμούλη στον επώνυμο ρόλο. Με κύρος, με μέγεθος, με γνώση και πειθαρχία, με πειθώ, με εσωτερική δύναμη αλλά με μέτρο, χωρίς υπερβολές, με κίνηση «σπασμένη», «σερνάμενος», μ’ άψογους ρυθμούς, ειδικά στις στιχομυθίες με τον Νεοπτόλεμο/Γκοτσόπουλο, ώριμος, λακτίζει τις ευκολίες και τους μανιερισμούς του και προσφέρει μια λαμπρή υποκριτική απόδοση και ,κατά τη γνώμη μου, έναν απ’ τους καλύτερους -μαζί με την Μήδεια και τον Λιρ- ρόλους του. Ο πάσχων Φιλοκτήτης του μοιάζει να αίρει τις αμαρτίες όχι μόνον του Τρωικού Πολέμου αλλά όλου του κόσμου (Φωτογραφία: GridFox).

Ρόσοι αλλά… από τους «άλλους», τους «καλούς»;

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια… 253  

Μετά το αιφνιδιαστικό, όπως έγραψα στο totetartokoudouni.blogspot.com στις 8 Σεπτεμβρίου, κόψιμο απ’ την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών του προγραμματισμένου, εδώ και μήνες, κορυφαίου ρόσου πιανίστα Ντένις Ματσούεφ ως σολίστ απ’ τη συναυλία της 21 Νοεμβρίου, διότι, λέει, η ΚΟΑ, «υπηρετεί την καλλιτεχνική αρτιότητα αλλά και τις αξίες του ανοιχτού διαλόγου και του σεβασμού που διέπουν την ευρωπαϊκή πολιτιστική κοινότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, επιλέγει να αναπροσαρμόσει τον προγραμματισμό της σεβόμενη την πολύ πρόσφατη διεθνή συγκυρία» -δηλαδή, διότι είναι Ρόσος απ’ τη Ροσία του εισβολέα στην Ουκρανία Πούτιν και, μετά από κάποια διαφωτιστικά σχόλια φίλων, το έψαξα.
Και βρήκα. Κι αναρωτήθηκα: ο πιανίστας Αλεξέι Βολόντιν (στη φωτογραφία), σολίστ στην -εναρκτήρια, μάλιστα, της σεζόν 2025/2026- συναυλία της ΚΟΑ και με τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Λουκά Καρυτινό στο πόντιουμ, ο βιολονίστας Ρόμαν Σίμοβιτς, σολίστ στη συναυλία της 31 Οκτωβρίου, ο βιολονίστας Μαξίμ Βενγκέροφ, σολίστ στις 5 Δεκεμβρίου, η σοπράνο Έλενα Στίχινα, Σαλόμη στη φερώνυμη όπερα του Ρίχαρντ Στράους που η ΚΟΑ θα παρουσιάσει κοντσερτάντε (συναυλιακά) στις 23 Δεκεμβρίου, ο πιανίστας Ντένις Καζούχιν, σολίστ στις δυο συνεχόμενες συναυλίες μ’ όλα τα -πέντε- κοντσέρτα για πιάνο του Ραχμάνινοφ στις 31 Μαρτίου και την 1 Απριλίου, ο μαέστρος Ντάνιελ Ράισκιν που θα διευθύνει στις 15 Μαΐου ΔΕΝ είναι Ρόσοι;  Είναι. Και απόρησα.

Αυτοί δεν «κόβονται»; Ή θα μας το κάνει έκπληξη η ΚΟΑ; Ή, αυτοί, δεν είναι «φακελωμένοι» για «κακές συναναστροφές»; Αλλά, ας μας το πούνε. Ότι κάνει φακέλους η ΚΟΑ για τους ρόσους καλλιτέχνες. Ώστε να γνωρίζει το «πολιτικό ποιόν» τους. Αλλά να το κάνει ΠΡΙΝ τους προγραμματίσει. Διότι μπερδεύεται το κοινό. Εκτός κι αν τους βάλει να υπογράφουν δηλώσεις μετανοίας… Μακαρθισμός δε λέγεται αυτό;

Είπα, ξείπα…

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια… 252 

 

Πριν από αρκετές μέρες το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ανάγγειλε το λεπτομερή προγραμματισμό του για το τελευταίο τετράμηνο (Σεπτέμβριος-Δεκέμβριος) του 2025 και την έναρξη της προπώλησης από σήμερα 8 Σεπτεμβρίου των εισιτηρίων για τις εκδηλώσεις αυτής της περιόδου. Ανάμεσά τους, στις 21 Νοεμβρίου, συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, ορχήστρας in Residence του Μεγάρου -η οποία είχε ανακοινώσει το δικό της προγραμματισμό εδώ και μήνες...-, με σολίστ τον, εκ των κορυφαίων, ρόσο πιανίστα Ντένις Ματσούεφ και με τον Βασίλη Χριστόπουλο στο πόντιουμ. 
Και, ξαφνικά, απομεσήμερο της ίδια μέρας, πριν αλέκτορα φωνήσαι, φτάνει απ’ το Τμήμα Προβολής και Επικοινωνίας - Γραφείο Τύπου του Μεγάρου ένα… ηθικοπλαστικό δελτίο Τύπου που αναγγέλλει ότι η συναυλία της 21 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί «με άλλο σολίστ». Γιατί; Διότι, λέει, η ΚΟΑ «υπηρετεί την καλλιτεχνική αρτιότητα αλλά και τις αξίες του ανοιχτού διαλόγου και του σεβασμού που διέπουν την ευρωπαϊκή πολιτιστική κοινότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, επιλέγει να αναπροσαρμόσει τον προγραμματισμό της σεβόμενη την πολύ πρόσφατη διεθνή συγκυρία». Δηλαδή, κόβουμε τον Ματσούεφ γιατί είναι Ρόσος απ’ την Ροσία του Πούτιν που εισέβαλε στην Ουκρανία. 
Η τακτική αυτή, του μποϊκοταρίσματος των ρόσων καλλιτεχνών, που πέρασε σε πολλούς καλλιτεχνικούς οργανισμούς Ευρώπης και ΗΠΑ, είχε εφαρμοστεί απ’ το Μέγαρο Μουσικής και με υπόδειξη της υπουργού Πολιτισμού κ. Μενδώνη την πρώτη χρονιά μετά την εισβολή. Απ’ την επόμενη, η ΚΟΑ την αγνόησε και κάλεσε ουκ ολίγους ρόσους καλλιτέχνες. Την είχα επαινέσει μάλιστα, τότε, γι αυτή της την ανοιχτομυαλιά. Τώρα, προφανώς, επενέβησαν «ανώτερες δυνάμεις»... 
Διότι αυτά τα περί «διεθνούς συγκυρίας» και λοιπά φληναφήματα του αμήχανου δελτίου Τύπου που φοβάται να πει τα πράγματα με τ’ όνομά τους και δε λέει ουσιαστικά, τίποτα, δεν τα ’ξεραν όταν έκαναν τον προγραμματισμό, μήνες πριν; Εν πάση περιπτώσει, ας κάνουν φακέλους με τους «επικίνδυνους» κι ας μην τους καλούν για να μην εκτίθενται εκ των υστέρων. Εκτός κι αν τους βάζουν να υπογράφουν, εκ των προτέρων, «δηλώσεις μετανοίας» -αυτά συνέβαιναν και παλιά... Εξάλλου, αυτός ο «σεβασμός που διέπει την ευρωπαϊκή πολιτιστική ταυτότητα» δεν ίσχυε για τους προηγούμενους ρόσους που κάλεσαν, όπως, π. χ., για τον πιανίστα Μιχαήλ Πλετνιόφ που εκλήθη δυο, μάλιστα φορές; 

Στο Φτερό / Γκρεμισμένο σπίτι

 

«Ηλέκτρα» του Σοφοκλή / Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου.

 

Η Ηλέκτρα, εξαθλιωμένη, παραλογισμένη, πεταμένη έξω από το παλάτι των Μυκηνών, ζει εδώ και χρόνια με μία έμμονη ιδέα: περιμένει τον αδελφό της Ορέστη -που τον είχε φυγαδεύσει σε φίλους στην Φωκίδα- να εκδικηθεί τη δολοφονία του πατέρα τους Αγαμέμνονα, βασιλιά του Άργους, αρχιστράτηγου στην εκστρατεία κατά της Τροίας, όταν εκείνος 

γύρισε, μετά την εκπόρθηση της Τροίας, δολοφονία που διέπραξε η Κλυταιμνήστρα, η σύζυγός του, μαζί με τον εραστή της Αίγισθο -οι οποίοι κυβερνούν πια-, με το επιχείρημα ότι η Κλυταιμνήστρα τον εκδικείται γιατί θυσίασε στην Αυλίδα τη μεγαλύτερη κόρη τους Ιφιγένεια, όπως η χολωμένη 

θεά  Άρτεμις ζήτησε, ώστε να επιτρέψει να φυσήξουν ούριοι άνεμοι για να βοηθήσουν τον πανελλήνιο στόλο να αποπλεύσει στην Τροία, εκδικούμενος την αρπαγή της Ελένης από τον Πάρι. Στην ουσία, όμως, ο φόνος έγινε για να κρατήσουν την εξουσία. Η αδελφή της, η Χρυσόθεμις της συμπαρίσταται αλλά, υποταγμένη στην εξουσία, παραμένει στο ανάκτορο. Ο 

Ορέστης γυρίζει μυστικά και ανώνυμα -έχει μεγαλώσει, είναι αγνώριστος-, μαζί με τον Παιδαγωγό του, στον οποίο τον είχε παραδώσει η Ηλέκτρα για να τον γλυτώσει από το ζευγάρι των φονιάδων εραστών, και το φίλο του Πυλάδη, με το τέχνασμα ότι κομίζει την τέφρα του Ορέστη που έχει, δήθεν, σκοτωθεί. Η Κλυταιμνήστρα πανηγυρίζει γιατί θα απαλλαγεί από το φόβο του εκδικητή και τις κατάρες/απειλές της Ηλέκτρας. Η απόγνωση της Ηλέκτρας 

μετατρέπεται σε άγρια χαρά όταν τα δύο αδέλφια αναγνωρίζονται. Ο Ορέστης σκοτώνει τη μάνα τους. Ο κύκλος της εκδίκησης -αίμα στο αίμα- κλείνει(;). Είναι η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή (πιθανολογείται μεταξύ 420 και 414 π.Χ.), μία σπουδαία τραγωδία, από τις κορυφαίες. Ο Δημήτρης Τάρλοου παρέλαβε την έξοχη, ποιητική, στο αποκλειστικά προσωπικό του ύφος, μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά και, κόντρα στους «αποδομητικούς» ανέμους των καιρών, που όλο και σε πιο σφοδρούς εξελίσσονται..., ανέβασε μία παράσταση η οποία σέβεται το αριστουργηματικό κείμενο με ελάχιστες και δικαιολογημένες επεμβάσεις (δραματολόγος Έρι Κύργια) -για παράδειγμα, έχουν αφαιρεθεί οι καταληκτήριοι στίχοι, δηλαδή η Έξοδος του 

Χορού, στίχοι οι οποίοι μιλούν για δικαίωση που δεν την αναγνωρίζει η σκηνοθεσία- και το αναδεικνύει. Η παράσταση έχει πολύ καλούς ρυθμούς, εντάσεις ταιριαστές, διαπνέεται από έναν ανεπαίσθητο αλλά διάχυτο ερωτισμό και συγκινεί. Ειδικά η σκηνή της αναγνώρισης των δύο αδελφών, συγκινητική από τη 

φύση της, έχει αναδειχθεί με εξαιρετικές παύσεις, με τον Πυλάδη να σιγοτραγουδάει ένα παραδοσιακό τραγούδι και, κατόπιν, να συνοδεύει τη σκηνή παίζοντας φλάουτο, με τρόπο συγκλονιστικό αλλά και με λεπτές αποχρώσεις -τα βλέμματα στον Πυλάδη του Ορέστη που αναρωτιέται αν πρέπει να 

μιλήσει και να πει την αλήθεια. Πρώτη φορά συγκινήθηκα τόσο στη σκηνή αυτή, κι αν έχω δει «Ηλέκτρες»… Επίσης η σκηνή της αναγγελίας από τον Παιδαγωγό του «θανάτου» του Ορέστη και της «περιγραφής» της αρματοδρομίας στην οποία δήθεν σκοτώθηκε, με την Ηλέκτρα να σπαράζει σε Πιετά με τα μέλη του Χορού και την Κλυταιμνήστρα επίσης να σπαράζει αλλά σχεδόν οργασμικά, αποτελεί μία τέλεια θεατρική αντίστιξη. Συνταρακτικό και το θριαμβικό τρομπόνι του Πυλάδη όταν μέσα στο παλάτι ο Ορέστης διαπράττει τη μητροκτονία.  

Ευρήματα που επειδή είναι ζυγισμένα και καλά μετρημένα -τόσο, όσο- δεν καπελώνουν την παράσταση αλλά την προβάλλουν. Με απώθησαν κάποιες υπερβολές φωνητικές με τα στεντόρεια μικρόφωνα και βρήκα αντιλειτουργική τη λύση η Ηλέκτρα να αποσύρεται κάτω από τη σκάλα του σκηνικού αλλά αυτά ωχριούν μπροστά στο τελικό αποτέλεσμα. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον το α λα Τιμ Μπάρτον σκηνικό του γκρεμισμένου Οίκου  

των Ατρειδών από τον Πάρι Μέξη, φωτισμενο τέλεια από τον Αλέκο Αναστασίου και με γοήτευσαν οι μονοχρωμίες των κοστουμιών του αλλά βρήκα άδετο το «ηρωικό» του Παιδαγωγού -πώς να δεθούν Τσαρούχης και Θεόφιλος με Τιμ Μπάρτον;- και το «φαντεζί» του Αίγισθου. Πολύ ενδιαφέρουσες, οι, ζωντανά

παιγμένες από τον ίδιο και  τον Τάσο Μισυρλή, μουσικές του Φώτη Σιώτα, όταν δεν είχαν, κάποιες, λίγες, ευτυχώς, στιγμές, ύφος soundtrack. Η Μαρκέλλα Μανωλιάδη κινεί τον άψογο στη σύνθεσή του και με πεντακάθαρο λόγο Χορό (Μαργαρίτα Αλεξιάδη, Ασημίνα Αναστασοπούλου, Ελένη Βλάχου, Ιωάννα Δεμερτζίδου, Ελένη Κιλινκαρίδου-Σίστη, Ιωάννα Λέκκα, Λυδία Στέφου, Άννα Συμεωνίδου, Χαρά Τζόκα) απολύτως αποτελεσματικά. Η παράσταση υποστηρίζεται από μία άψογη και άριστα διδαγμένη διανομή. Αν και ο Γιάννης Αναστασάκης, Παιδαγωγός με χιούμορ, μου φάνηκε κάπως άτονος και η 

Γρηγορία Μεθενίτη, Χρυσόθεμις με εξαιρετική κίνηση, κάπως υπερβολική, ο Νικόλας Παπαγιάννης - Αίγισθος είναι πολύ σωστός και ο Αναστάσης Ροϊλός, ηθοποιός γεμάτος, με γκάμα, εκφραστικός, υποστηρίζει δυναμικά και με αποχρώσεις τον Ορέστη. Αγνώριστη η Ιωάννα Παππά ως Κλυταιμνήστρα: ώριμη πια ηθοποιός, με φωνή δουλεμένη, διαπρέπει και 

μάλιστα σε ένα ρόλο που δεν της έρχεται κουτί. Η Λουκία Μιχαλοπούλου, συγκλονιστική Ηλέκτρα, επίσης ώριμη για μεγάλους ρόλους, με μία σπάνια ποιότητα, παλλόμενη και πάσχουσα, θριαμβεύει. Οι σκηνές των δύο τους καθηλώνουν. Ο Δημήτρης Τάρλοου νομίζω πως είναι ο πρώτος σκηνοθέτης -και μπράβο του- που έδωσε με συγκινητικό τρόπο δικαιολογία ύπαρξης αλλά και κύρος στο 

βουβό Πυλάδη του δράματος αυτού. Ο νεαρός Περικλής Σιούντας έχει αδράξει στην ευκαιρία και ξεχωρίζει. Μία παράσταση τραγωδίας με δύναμη, με άποψη καθαρή και με συγκίνηση.  

(Πληρέστατο το έντυπο πρόγραμμα της παράστασης -επιμέλεια ύλης Έρι Κύργια-, με ενδιαφέροντα κείμενα, παρά το εξαντλημένο θέμα της πολυπαιγμένης τραγωδίας του Σοφοκλή. Πληρέστατο, όπως πάντα, συνοδευόμενο από συνοπτικό προσπέκτους, και το πρόγραμμα/βιβλίο του Φεστιβάλ 2025 «Στη Σκιά των Βράχων», με εξαιρετικό -επιμέλεια Μιχαέλα Αντωνίου, φωτογραφίες Johanna Weber- Αφιέρωμα «Σκότος εμόν φάος» στο σκηνοθέτη Θεόδωρο Τερζόπουλο. Η μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά στην «Ηλέκτρα» κυκλοφορεί απ' τις Εκδόσεις Καστανιώτη -7η έκδοση, 2002).

 

Θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη», Εταιρεία Θεάτρου «Δόλιχος»/Θέατρο «Πορεία», Φεστιβάλ «Στη Σκιά των Βράχων», 3 Σεπτεμβρίου 2025. 

«Δοξάστε με!»

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια… 251

Ένα απολογιστικό δελτίο Τύπου για μια εκδήλωση, για μια παράσταση, για ένα φεστιβάλ... είναι απολύτως λογικό, είναι απολύτως φυσιολογικό να είναι θετικό. Έως υπερθετικό. Αλλά το απολογιστικό δελτίο Τύπου του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου για την 70η επετειακή διοργάνωσή του το παράκανε. Κι εκτροχιάστηκε. 
Απεχθάνομαι γενικώς την έπαρση. Σε κάθε είδος της και σε κάθε της μορφή. Και το συγκεκριμένο δελτίο Τύπου ξεχειλίζει από έπαρση: μεγαλοστομία, μεγαλομανία, αυταρέσκεια, κόρδωμα, αυτοθαυμασμός, κομπασμός, αλαζονεία… Όλα, μα όλα ήταν τέλεια. Δεν παρακολούθησα το Φεστιβάλ -εκτός απ’ το συγκλονιστικό ρεσιτάλ πιάνου του Τρίφονοφ-, όντως πολύ κόσμο συγκέντρωσαν οι περισσότερες εκδηλώσεις του, πολλούς ενθουσιαστικούς επαίνους για επιμέρους παραστάσεις ή συναυλίες διάβασα -που κάποιοι, βέβαια, έμοιαζαν διατεταγμένοι...-, αλλά κι αρκετές αντιρρήσεις διάβασα, μπορεί πράγματι το Φεστιβάλ να θεωρηθεί επιτυχημένο αλλά τόσο πολύ «βλογάω τα γένια μου» δεν είχα ξαναδιαβάσει. Λίγη σεμνότητα -λίγη- δε θα έβλαπτε. Η αποχωρούσα, επί εξαετία καλλιτεχνική διευθύντριά του, ικανή σε πολλές παραστάσεις της, σκηνοθέτρια Κατερίνα Ευαγγελάτου έδωσε το ok για ένα δελτίο Τύπου -μπορείτε να το διαβάσετε έως και αυτούσιο χωρίς διατυπωμένες αντιρρήσεις, είναι πολλοί που το έχουν αναδημοσιεύσει αυτούσιο...-, δελτίο που, παρά το ότι υποκρίνεται το αντικειμενικό -υπογράφεται απ’ την «ομάδα του Φεστιβάλ»...-, δεν είναι παρά ένα «gloria in excelsis deo», ένα «δόξα εν υψίστοις Θεώ», όπου το «Θεώ» αντικαθίσταται απ’ το «Κατερίνα», ένα «δοξάστε με!» για την ίδια. 
Βέβαια αυτός ο τρόπος βρίσκει πολλά ευήκοα ώτα. Κι αυτός είναι  που «πουλάει». Και προωθεί καριέρες  Εμένα, προσωπικά με απωθεί και μόνο μ’ ένα ειρωνικό χαμόγελο μπορώ να τον αντιμετωπίσω διαβάζοντας μέσα απ’ τις γραμμές... Κι ας κατατάσσομαι, έτσι, στους «εχθρούς» έστω κι αν έχω γεμίσει τόνους χαρτί στο παρελθόν με επαίνους -ως γνωστόν ,«προς γαρ το τελευταίον εκβάν, έκαστον των πριν υπαρξάντων κρίνεται»…. Αλλά αυτή ειν’ η εποχή μας. Ειδικότερα «η παρακμή μιας εποχής» που γράφει κι ο Ρίτσος στην «Σονάτα» του.