Γεωργακόπουλος – Αλικάκη σε έργο Τριαρίδη με σκηνοθέτη τον Φιλίππογλου

Το Τέταρτο Κουδούνι / ΕΚΤΑΚΤΟ

O Λάζαρος Γεωργακόπουλος κι η Μυρτώ Αλικάκη θα συμπρωταγωνιστήσουν στο υπαρξιακό θρίλερ «Μένγκελε» του Θανάση Τριαρίδη, που θ’ ανεβεί σε σκηνοθεσία Κώστα Φιλίππογλου τον Ιανουάριο του 2014 στο «Faust».
Δυο μεταξύ τους άγνωστοι, ένας άντρας, υπάλληλος σε κάποια δημόσια υπηρεσία, και μια γυναίκα, υποψήφια διδάκτορας στην Ιστορία, συναντιούνται στο κουπέ ενός ηλεκτροκίνητου τρένου, σε ένα νυχτερινό δρομολόγιο. Σε μια ξαφνική διακοπή ρεύματος, για να ξεπεράσουν την αμηχανία τους, θα παίξουν το παιδικό παιχνίδι των ρόλων, όπου ο καθένας απ’ τους δυο τους αναλαμβάνει να υποδυθεί μια πολύ συγκεκριμένη ιστορική ή φανταστική προσωπικότητα: ο άντρας θα παραστήσει το γιατρό Γιόζεφ Μένγκελε, τον διαβόητο «Άγγελο του Θανάτου» του Άουσβιτς, κι η γυναίκα την Εσθήρ, την εγγονή μιας Εβραίας, θύματος των φρικτών πειραμάτων του μυστηριώδους γιατρού, η οποία επέζησε. Γρήγορα όμως το παιχνίδι θα πάρει άλλη τροπή για τους δυο εγκλωβισμένους στο κουπέ: μήπως στην πραγματικότητα είναι αυτό που δήθεν υποδύονται; Και πού μπορούν να φτάσουν παίζοντας ένα τέτοιο παιχνίδι;

Αυτή είναι η ιστορία του έργου που επιχειρεί να αναμετρηθεί με μια απ’ τις πιο ακατανόητες κτηνωδίες στην ιστορία: το Εργαστήρι Πειραμάτων του Γιόζεφ Μένγκελε, ενός προσώπου που συμβολοποιεί το κακό με τον πιο ακραίο τρόπο, στο Άουσβιτς - Μπιργκενάου. Ενός έργου στο οποίο, όπως ο συγγραφέας σημειώνει, «μια ακραία ηθική παραβολή (ή και μια μετα-πολιτική δυστοπία), ένα θρίλερ επιστημονικής φαντασίας και μια ερωτική τραγωδία συμπλέκονται πέρα απ’ τα όρια της ηθικής, στο αόρατο μεταίχμιο όπου η πιο έξαλλη αγάπη συναντιέται με το απόλυτο κακό».

Σημειώστε πως ο Θεσσαλονικιός Θανάσης Τριαρίδης την περσινή σεζόν όχι μόνο έκανε ένα ευοίωνο διπλό ντεμπούτο στο θέατρο _ στο «Όλβιο» ανέβηκε το έργο του «Historia de un Amor ή Τα μυρμήγκια» με την Πέμη Ζούνη και τον Κώστα Φιλίππογλου οι οποίοι και το συν-σκηνοθέτησαν και στο «ΠΚ» το έργο του «La Ultima Noche ή Οι καρχαρίες» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Γιαμλόγλου με την Μυρτώ Αλικάκη και τον Λεωνίδα Κακούρη _ αλλά και τα δυο του έργα καλόπεσαν και σκηνοθετικά και ερμηνευτικά. Ίσως δεν είναι τυχαίο πως και ο Κώστας Φιλίππογλου και η Μυρτώ Αλικάκη επανέρχονται σε νέο κείμενο του συγγραφέα ο οποίος μοιάζει να ’χει ειδικευτεί σε έργα με «ιδιαίτερα» ζευγάρια.
Το «Μένγκελε», που είναι ήδη δημοσιευμένο στο διαδίκτυο (http://www.triaridis.gr/mengele/), το φθινόπωρο θα εκδοθεί σε βιβλίο απ’ τις εκδόσεις «Δήγμα» - «Ευρασία» ενώ μέσα στο 2014 επίκειται και η έκδοση της γερμανικής του μετάφρασης.

Την καλιαρντοσύνη μην την κλαις, νάτη πετιέται από ξαρχής…

Το έργο. Δέκατο έτος του _ ουσιαστικά εμφύλιου _ πολέμου Αθήνας - Σπάρτης και των συμμάχων τους, που ονομάστηκε εκ των υστέρων Πελοποννησιακός, ενός πολέμου καταστρεπτικού, και οι Αθηναίοι έχουν κουραστεί. Ο Τρυγαίος, πολίτης αθηναίος, αποφασίζει να κινηθεί μόνος και να προσπαθήσει να δώσει τέλος στον πόλεμο. Τρέφει ένα σκαθάρι που γίνεται ολόκληρο θηρίο, το καβαλάει και ανεβαίνει στον ουρανό να κουβεντιάσει το θέμα με τον Δία. Οι Θεοί, όμως, απογοητευμένοι από τους ανθρώπους και την πολεμική μανία τους, έχουν εγκαταλείψει τα ενδιαιτήματα τους _ όπως τον πληροφορεί ο Ερμής, ο μόνος που βρίσκει γιατί τον άφησαν να φυλάει την περιουσία τους _ και έχουν πάρει των ομματιών τους επιτρέποντας στον Πόλεμο να αλωνίζει: έχει ρίξει την Ειρήνη σε μπουντρούμι και κοπανίζει τις πόλεις στο γουδί του.

Καλεί τότε ο Τρυγαίος τους αγρότες αλλά και τους τεχνίτες και τους εμπόρους, που όλους τους ταλαιπωρεί η σύρραξη, μαζί να ελευθερώσουν την Ειρήνη από τη φυλακή της _ παρά τις ρητές περί του αντιθέτου εντολές του Δία. Ανταποκρίνονται και το καταφέρνουν. Η όμορφη Ειρήνη παρουσιάζεται σιωπηλή και, μαζί της, άλλες δύο όμορφες, η Οπώρα και η Θεωρία. Αρχίζουν τα πανηγύρια. Διάφορους θιγόμενους, λόγω συμφερόντων, από τη λήξη του πολέμου, οι οποίοι εμφανίζονται διαμαρτυρόμενοι, ο Τρυγαίος τους περιπαίζει και τους ξαποστέλνει. Και, τελικά, αφού παραδίδει την Θεωρία στην Βουλή, παντρεύεται την Οπώρα. Το έργο κλείνει με το γαμήλιο γλέντι τους.

Ο Αριστοφάνης στην «Ειρήνη» του (421 π.Χ.) υμνεί τα αγαθά της ειρήνης με μία πηγαία κωμικότητα αλλά και με ένα λυρισμό συγκινητικό: ένα φιλειρηνιστικό έργο που δεν το φορτώνει με πολλά ευρήματα, ένα έργο με το οποίο εκφράζει τη λαχτάρα των συμπολιτών του για τερματισμό του πολέμου και που γίνεται προάγγελος της Νικίειου Ειρήνης (η οποία επρόκειτο να συναφθεί αμέσως κατόπιν και άντεξε επτά χρόνια), ένα έργο, όπως έχουν έρθει τα πράγματα, εξαιρετικά επίκαιρο στο διηνεκές. Δεν μπορώ, βέβαια, να κρύψω πως, από την Παράβασή του στην οποία  ο Αριστοφάνης υπερασπίζεται το έργο του και μιλάει για τον εαυτό του και εναντίον των ομοτέχνων του με όχι τόσο ισχυρά επιχειρήματα, προσωπικά πιστεύω πως αναδύεται ένα υπερεξογκωμένο Εγώ και μία πολύ αντιπαθητική ματαιοδοξία...

Η σκηνοθεσία. Ο σκηνοθέτης Σωτήρης Χατζάκης ένα βασικό μέλημα προφανώς είχε: να κάνει το κοινό του να χαχανίσει. Δεν είναι δύσκολο, αν έχεις Αριστοφάνη στα χέρια σου. Αρκεί να το θέλεις. Βασικός μοχλός του, η παρουσίαση του Ερμή, χωρίς να υπάρχει κανένα πάτημα στο κείμενο, ως «αδερφής». «Κραγμένης αδερφής». Πολύ «κραγμένης αδερφής». Τραβεστί. Με κόκκινες, ντυμένες με μαύρο δαντελένιο πλέγμα μπότες με τακούνια και φιούμπες, με κορσάζ και με σούπερ μίνι κόκκινο φουστάκι. Ενός Ερμή που να σειέται και να λυγιέται. Που να αυτοθαυμάζει τον «θεϊκό» του κώλο. Που να του φωνάζουν «είσαι θεά». Ενός Ερμή δίκην «κραγμένης» της _ πολύ _ φτηνής επιθεώρησης. Ο οποίος συνεννοείται με τον Τρυγαίο στα καλιαρντά. Διότι, ναι, ο Ερμής στην παράστση ομιλεί την καλιαρντήν _ «η κατέ», «τζους» κλπ.  Ή χρησιμοποιεί εκφράσεις του τύπου «ως που να πεις χλωροπουτανόλη…». Και δεν νομίζω πως αυτή ήταν η επιλογή του μεταφραστή Κ. Χ. Μύρη. Ο οποίος μπορεί, αν και μεταφράζει υπέροχα τα λυρικά μέρη της κωμωδίας, να  αφήνεται σε χοντροκοπιές αποδίδοντας τις αριστοφανικές βωμολοχίες αλλά δεν πιστεύω, αν και δεν έχω το κείμενό του στα χέρια μου, να μεταφράζει στα καλιαρντά…

Μία παρένθεση εδώ. Επιμένω ότι οι αριστοφανικές βωμολοχίες σε μία κοινωνία όπως η αθηναϊκή του 5^ου  αιώνα π.Χ., είκοσι πέντε αιώνες πριν, θα πρέπει να ηχούσαν εντελώς διαφορετικά απ’ ό,τι η ακριβής μετάφρασή τους σήμερα. Δηλαδή να παρήγαγαν γέλιο αλλά να μην ακούγονταν χυδαίες όπως ακούγονται οι σε ακριβή μετάφραση λέξεις σήμερα, σε μία κοινωνία στην οποία έχουν επικαθήσει είκοσι αιώνες χριστιανικής «ηθικής». Άρα ο μεταφραστής, αφού, όπως ισχυρίζεται σε σημείωμά του στο πρόγραμμα της παράστασης, πιστεύει πως πρέπει ο Αριστοφάνης σήμερα να αναλογίζεται και αφού στην Παράβαση βγάζει το άχτι του για τις σύγχρονες αναγνώσεις του αρχαίου δράματος αναλογίζοντας, θα έπρεπε να αναλογίζει στη μετάφρασή του και τις βωμολοχίες.

Γύρω από το εύρημα αυτό του Ερμή - «κραγμένης» ο Σωτήρης Χατζάκης πλέκει μία παράσταση σωστών ρυθμών και χωρίς ευτυχώς τις λαϊκίστικες φτήνιες στις οποίες είχε πνίξει το 2010 τους «Αχαρνής», τον προηγούμενο Αριστοφάνη του _ με το ΚΘΒΕ επίσης. Αλλά και μία παράσταση κοινότοπη μέχρι αηδίας. Όπου τα πάντα τα έχεις ξαναδεί ή ακούσει _ σε παραστάσεις του Κουν, του Σολομού, του Μπάκα, του Ευαγγελάτου, του Τσιάνου… Με τις κόρες του Τρυγαίου που πολλαπλασιάζονται σε έξι να τις παίζουν άντρες ηθοποιοί. Με εκατοντάδες εκτός κειμένου προσθήκες για την  τρόικα, και το ΔουΝουΤου, και τον Τσοχατζόπουλο και, και… Με θεόσαχλα, σιτεμένα αστεία ή ανέκδοτα του στιλ «χιλιάδες λιλιπούτειοι καρναβαλιστές έχουν κατακλύσει το λιμάνι της Πάτρας», που να αναρωτιέσαι: «Μα είναι δυνατόν;». Και όμως είναι.

Τη χαριστική βολή _ ένα δοξαστικό στο κιτς _ δίνει η Έρση Δρίνη με το παιδαριωδώς παρατακτικό, δήθεν ναΐφ σκηνικό της, αδιάφορα φωτισμένο από τον Αντώνη Παναγιωτόπουλο, και με τα κάθε καρυδιάς καρύδι κοστούμια της με αποκορύφωμα αυτό του Ερμή. Νισάφι! Ο Μίνως Μάτσας, που υπογράφει τη μουσική, σαν να έχει αρμέξει από διάφορες πηγές _ από «Ντιρλαντά» και άλλα παραδοσιακά και καντάδες και «Μινόρε της αυγής» σε εκδοχή τάνγκο μέχρι Κραουνάκη και Θεοδωράκη _ δημιουργώντας ένα χωρίς ενιαίο ύφος μουσικό παστίς αλληλοσυγκρουόμενων κομματιών με καλές και αδιάφορες στιγμές, που με δυσκολία μπορείς να το χαρακτηρίσεις πρωτότυπη μουσική. Πολύ καλή, πάντως, η μουσική διδασκαλία του Νίκου Βουδούρη με εξαιρετική, όπως πάντα, τη φωνή της Κατερίνας Γιαμαλή. Τις χορογραφίες της Κικής Μπάκα τις βρήκα χωρίς ιδιαίτερη έμπνευση, ενταγμένες σε μία ανάλογη παράσταση.

Ερμηνείες. Οι ηθοποιοί ό,τι μπορούνε κάνουν. Ο καλός Φάνης Μουρατίδης όμως το παρακάνει: η τραβεστί Ερμής του  παρά είναι για κράξιμο. Και με πολύ φτηνά μέσα φτιαγμένη. Ο Γιώργος Κωνσταντίνου, του οποίου την παρουσία εκμεταλλεύεται η σκηνοθεσία, αειθαλής, έχει, όπως πάντα, σκηνικό κύρος στο έστω και μικρό κομμάτι της Παράβασης που του έχει ανατεθεί.

Από τους υπόλοιπους, ξεχώρισα τον Βασίλη Σεϊμένη, ηθοποιό με μέγεθος, στον Πόλεμο _ όχι όμως και ως Κορυφαίο της Παράβασης όπου είναι εντελώς χύμα _ και τον Ευάγγελο Χαλκιαδάκη, καραγκιοζίστικο Τάραχο. Βρήκα πολύ σφιγμένο τον καλό Βαγγέλη Χατζηνικολάου στο Α΄ Παιδί.

Ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, ένας εξαίρετος, μετρημένος κωμικός που μπορεί να παίζει με αποχρώσεις. είναι αποδοτικός Τρυγαίος. Αλλά δεν έχω πειστεί πως έχει το κατάλληλο για ανοιχτούς χώρους μέγεθος. Ίσως περιμένει τον κατάλληλο σκηνοθέτη να το αναδείξει.

Το συμπέρασμα. Ερμής τραβέλι, άντρες να υποδύονται τις Κόρες, όταν βγήκαν και τα επίσης σεινάμενα και κουνάμενα Παπαδάκια να συνοδεύουν τον Ιεροκλή, ε, άρχισα να έχω παραισθήσεις: ό,τι δεν είχα πάει στην Επίδαυρο να δω Αριστοφάνη αλλά στις «Κούκλες» για drag show… Αν αυτός είναι ο Αριστοφάνης που σας ευθυμεί, μπορεί και να διασκεδάσετε. Εγώ πάντως σας προειδοποίησα.

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Φεστιβάλ Επιδαύρου, 26 Ιουλίου 2013.

Ο Αλέκος μπήκε στον παράδεισο!

Το έργο. Αλέκος Σακελλάριος: δημοσιογράφος, χρονογράφος, ευθυμογράφος, συγγραφέας θεατρικός _ κωμωδιών (στις πιο επιτυχημένες με συν-συγγραφέα τον Χρήστο Γιαννακόπουλο) που έγραψαν και παίζονται ακόμα και επιθεωρήσεων _, στιχουργός, σεναριογράφος, σκηνοθέτης στον κινηματογράφο και στο θέατρο… Έγραψε ιστορία. Έξοχος, αξιοζήλευτος, απολαυστικός δάσκαλος του χρονογραφήματος, συγγραφέας με χιούμορ, με αίσθηση της ατάκας, με αίσθηση της οικονομίας, με έξυπνα θέματα πριν εξαντληθεί και «ευκολύνει», προς το τέλος, τις επιλογές του.

Συμπληρώνονται φέτος εκατό χρόνια από τη γέννησή του. Και ο Δημήτρης Μαλισσόβας ετοίμασε με τον ευφυή τίτλο «Ο Αλέκος βγήκε απ’ τον παράδεισο» ένα μουσικοθεατρικό θέαμα _ που παίχτηκε το χειμώνα και επαναλαμβάνεται τώρα _ αφιερωμένο στον Αλέκο Σακελλάριο. Έδεσε, με σύμβουλο την Τίνα Σακελλάριου, μία επιλογή χαρακτηριστικών χρονογραφημάτων του συγγραφέα που συνδέονται με στιγμές της ζωής του και αποσπάσματα από την αυτοβιογραφία (ή από συνεντεύξεις του;) με μία ευρύτατη γκάμα τραγουδιών σε στίχους του και με κείμενα δικά του _ εικάζω, γιατί στο μονόφυλλο που μοιράζεται στο θέατρο μόνον ως σκηνοθέτης αναφέρεται.

Εύκολη δουλειά θα μου πείτε _ ο Σακελλάριος άφησε ένα μεταλλείο κειμένων και στίχων να διαλέξεις. Πολύ δύσκολη, θα σας απαντούσα διαφωνώντας. Εφόσον θέλεις να κάνεις δουλειά σοβαρή και όχι στο πόδι, όπως συνήθως συμβαίνει στις περιπτώσεις αυτές του «ελαφρού» θεάτρου και της «ελαφράς» μουσικής, όπου ετοιμάζονται βιβλία, βιογραφίες, αυτοβιογραφίες, παραστάσεις, θεάματα… στο άρπα - κόλλα. Ο Δημήτρης Μαλισσόβας, αντίθετα, επέλεξε _ και η επιλογή θα πρέπει να ήταν ακόμα πιο δύσκολη στη δεδομένη περίπτωση λόγω ακριβώς του πακτωλού τού υλικού _ κείμενα και τραγούδια που δένονται μεταξύ τους εξαιρετικά. (Κι ας αποσιωπάται βέβαια η συνεργασία του Σακελλάριου με τον χουντικό «Ελεύθερο Κόσμο»…). Η σύνθεσή του για δύο πρόσωπα _ ο Σακελλάριος και μία γυναίκα που υποδύεται γυναίκες της ζωής του, από τη μητέρα του μέχρι συζύγους του _, με εντυπωσιακή επιδεξιότητα περνάει από το τρίτο πρόσωπο και την αφήγηση στο πρώτο πρόσωπο θεμελιώνοντας θεατρικότητα απρόσμενη.

Η παράσταση. Ο ίδιος ο Δημήτρης Μαλισσόβας υπογράφει και τη σκηνοθεσία. Και τη σύνθεσή του αυτή την παρουσιάζει ανάλαφρα, όπως ταιριάζει στο θέμα του, με εξαίρετους ρυθμούς, καλόγουστα και με πολύ χιούμορ απόλυτα συμβατό με το χιούμορ του Σακελλάριου της εποχής της ακμής του.

Καθοριστική η συνεργασία στο μουσικό μέρος της παράστασης του έμπειρου Νίκου Λαβράνου που υπογράφει τις ενορχηστρώσεις και ακαταπόνητος διευθύνει ορμητικά την καλή ζωντανή ορχήστρα ενώ τα κοστούμια του Miltos που αλλάζει η Χριστίνα Αλεξανιάν ανεβάζουν την αισθητική της παράστασης.

Οι ηθοποιοί. Η Χριστίνα Αλεξανιάν έχει μέτρο, γούστο, ελαφράδα και αυτό που ονομάζουμε τάλαντο. Χωρίς να έχει ρόλο να υποστηρίξει, με χιούμορ και με μέτρο, δίνει το μέγιστο δυνατόν. Η φωνή της, πολύ καλή στην αρχή, δείχνει στη συνέχεια να κάμπτεται και να χάνει τους σωστούς τόνους. Αυτό είναι και το μόνο πρόβλημα της παράστασης, που εξαιτίας του το δεύτερο μέρος πέφτει κάπως _ τη βραδιά που το είδα εγώ, τουλάχιστον. Αλλά, επειδή πρόκειται για ηθοποιό και όχι τραγουδίστρια, κολάζεται.

Εκείνος που για μένα ήταν η έκπληξη είναι ο Αλέξανδρος Μπουρδούμης. Έχω διαπιστώσει πως έχει ικανότητες και φωνάρα και τον βλέπω πάντα να προσπαθεί το καλύτερο ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Αλλά ποτέ δεν τον έχω δει τόσο καίριο, τόσο άμεσο, με τόσο χιούμορ, σε τόση _ διαρκή! _ επαφή με το κοινό, σε τόση ετοιμότητα ενώ ούτε σε ρόλο πατάει ούτε τα κείμενα που έχει να υπερασπιστεί είναι θεατρικά _ χρονογραφήματα είναι. Ίσως στο είδος αυτό έχει το χάρισμα που πρέπει να το εκμεταλλευτεί. Προσέχοντας μόνο το σώμα του που το έχει αφήσει να βαρύνει με αποτέλεσμα να βαραίνει την κίνησή του.

Το συμπέρασμα. Μία υποδειγματικής δροσιάς  μουσικοθεατρική παράσταση που ανατρέπει την εικόνα πως ελαφρό θέαμα = φτηνό θέαμα. Θα το απολαύσετε, ειδικά αν είστε και… κάποιας ηλικίας.

Θέατρο «Badminton» / Μουσικό Προαύλιο, 16 Ιουλίου 2013

Το θαύμα του χορτασμού των πεντακισχιλίων από τον Κύριο Ημών υπουργό Πολιτισμού…

Το Τέταρτο Κουδούνι / 25 Ιουλίου 2013

Δε θα θιγεί το Φεστιβάλ Αθηνών απ’ τη μεταφορά του υπουργείου Πολιτισμού στα κτίρια του εργοστασίου Τσαούσογλου _ «Πειραιώς 260» το ξέρουμε εμείς… _ δήλωσε ο ΥΠΠΟΑ Πάνος Παναγιωτόπουλος. Δηλαδή, για να καταλάβω, οι δεκαεφτά, όπως διάβασα, Υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ θα χωρέσουν στην «Πειραιώς 260» ΜΑΖΙ με το Φεστιβάλ; Δεν έχω πλήρη χωροταξική εικόνα του συγκροτήματος αλλά, εμένα, ολίγον στο θαύμα του χορτασμού των πεντακισχιλίων απ’ τον Κύριο Ημών Ιησού Χριστό μού κάνει αυτό. Έχει αρχίσει δε να μου δημιουργείται η εντύπωση πως αυτός ο υπουργός είναι οπαδός της παροιμίας «και την πίτα ολόκληρη, και το σκύλο χορτάτο»… Εκτός κι αν εννοεί πως θα βάλουν το Φεστιβάλ σε τίποτα αποθηκούλες που θα τους ξεμείνουν. Όσο για την ατάκα «προχωράει με ταχύτητα το θέμα της μεταφοράς», ε, ναι, ήταν μια πηγή ευθυμίας και γέλιου ασυγκράτητου στις ζοφερές μέρες που ζούμε. Εδώ είμαι κι εδώ είστε και θα τα ξαναπούμε…

«Ένας εχθρός του λαού» ανάρπαστος! Φαίνεται πως το έργο του Ίψεν έχει ξαφνικά αποκτήσει επικαιρότητα τρομερή. Το χειμώνα είδαμε το έργο στην Αθήνα σε σκηνοθεσία Στέφανου Ληναίου, με τον ίδιο και την Έλλη Φωτίου, στο «Άλφα» αλλά και στις «Μορφές Έκφρασης» με σκηνοθέτη τον Νίκο Περέλη απ’ τον Θωμά Κινδύνη που τώρα κάνει καλοκαιρινή περιοδεία με το έργο _ σε σκηνοθεσία που υπογράφει ο ίδιος πλέον, δηλαδή είναι άλλη παράσταση; «Εχθρό του λαού» είδανε και στην Θεσσαλονίκη σε διασκευή – σκηνοθεσία Μαρίας Μπαλτατζή στην αίθουσα «Πολιτεία Θεάτρου». Ο Τόμας Όστερμάγιερ έφερε προ ολίγων ημερών με την «Σάουμπίνε» του τη δική του, πολύ ενδιαφέρουσα εκδοχή του «Εχθρού» στο Φεστιβάλ Αθηνών (όπου ο κ. Ληναίος δεν παρέλειψε να παραστεί και να εκφράσει μεγαλοφώνως, στα πρόθυρα του εγκεφαλικού σχεδόν, τις απόψεις του κατά της γερμανικής παράστασης απαιτώντας _ εντελώς άσχετο… _ τις πολεμικές αποζημιώσεις που μας χρωστάει η Γερμανία, όχι ο Όστερμάγιερ κι η «Σάουμπίνε»). 

Τώρα διαβάζω στο δελτίο Τύπου που μου στείλανε, «Εχθρό του λαού» θα παρουσιάσει κι ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου τον επόμενο χειμώνα. Σκηνοθέτης, ο παλιός μας καλός γνώριμος, ο Σέρβος Νικίτα Μιλιβόγιεβιτς. Ο οποίος, μάλιστα, μαθαίνω πως αυτόν τον καιρό παρουσίασε το Πρώτο Μέρος του «Ερρίκου Δ΄» του Σαίξπηρ στην Μπίτολα (Μοναστήρι) της γειτονικής χώρας, της υφ’ ημών επονομαζομένης πουΓουΔουΜου. Όπου, παρακαλώ, οργανώνεται _ σήμερα λήγει _ Διεθνές Φεστιβάλ Σαίξπηρ μ’ εφτά θιάσους _ μέχρι κι από Κίνα. Κι όπου ο «Ερρίκος Δ΄» _ κάτι σαν άξονας του Φεστιβάλ _ παρουσιάστηκε πλήρης _ και τα τρία ανεξάρτητα Μέρη του, όπως ακριβώς παίχτηκαν πέρσι στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Σέξπιρ που οργανώθηκε στο Λονδίνο, στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας η οποία συνόδευε τους εκεί Ολυμπιακούς Αγώνες: το καθένα από διαφορετικό θίασο και σκηνοθέτη.  

Το πρώτο, του Μιλιβόγιεβιτς, από σέρβικο _ το Εθνικό Θέατρο της Σερβίας, απ’ το Βελιγράδι _, το Δεύτερο από θίασο αλβανικό _ το Εθνικό Θέατρο της Αλβανίας, από Τίρανα _ και το Τρίτο απ’ το ντόπιο Εθνικό Θέατρο της Μπίτολα.

Είναι η χειρότερη, ίσως, θεατρική είδηση της χρονιάς -εμένα με πόνεσε: η «Μικρή Πόρτα» της Ξένιας Καλογεροπούλου αναστέλλει τη λειτουργία της. Χωρίς να ’χει δώσει κανένα σημάδι γήρατος και παρακμής. Μετά από σαράντα ένα χρόνια συνεχούς παρουσίας ο θίασος, ο ταμένος στην ψυχαγωγία του Παιδιού, που ξεκίνησε ως Παιδική Σκηνή του θιάσου Γιάννη Φέρτη – Ξένιας Καλογεροπούλου για να μετεξελιχθεί σε «Μικρή Πόρτα», δε θα λειτουργήσει «τουλάχιστον την επόμενη σεζόν». Ούτε το θέατρο «Πόρτα». «‘Θα το κλείσουμε για ένα χρόνο για να πάρουμε κουράγιο’, αναφέρει σε δηλώσεις της η Ξένια Καλογεροπούλου και υποστηρίζει πως ‘επειδή πια το θέατρο για παιδιά έχει γίνει κάπως περίεργο, με όλα αυτά τα θεάματα, θέλουμε να το ψάξουμε πριν ξαναξεκινήσουμε» διαβάζω στα «Νέα».

Όσα χρωστάμε εμείς και τα παιδιά μας και τα παιδιά πια των παιδιών μας στην Ξένια Καλογεροπούλου που ίδρυσε την «Μικρή Πόρτα» και την κράτησε μαζί με τους πιστούς ανθρώπους της και την εμψύχωσε ολ’ αυτά τα χρόνια είναι εν πολλοίς γνωστά. Η ιστορία του θεάτρου μας θα τα γράψει. Θεωρώ εαυτόν ευτυχή που απ’ το ’72 και τον «Πινόκιο» κάθε χρόνο πέρναγα από ’κει, απ’ το «Αθηνά» πρώτα, απ’ την «Πόρτα» κατόπιν _ μόνο τον πρώτο «Μορμόλη» δεν είδα γιατί ήμουνα φαντάρος _, και ξεπλενόμουνα. Και είμαι διπλά ευτυχής που πέρσι πρόλαβα να πάω για πρώτη φορά εκεί, την Ζωίτσα μου, την τετράχρονη, και την Σοφούλα μου, την τρίχρονη, με τη μαμά τους και να δούμε την «Μικρή γοργόνα», ένα μικρό διαμάντι σε σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου. Μπορεί κάποτε να το θυμούνται.

Κρατάω μνήμες αξέχαστες θεάτρου που σπαρταρούσε απ’ τα χρόνια αυτά, κρατάω σα φυλαχτό αυτή την τελευταία (;) παράσταση και θέλω να ελπίζω πως η «Μικρή Πόρτα» μπορεί να αναγεννηθεί απ’ τις στάχτες της. Εκεί θα ’μαι. Κυρία Ξένια Καλογεροπούλου, Σας ευχαριστούμε.

Nα λοιπόν που βρέθηκε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης να περισσεύει μια αποθήκη για ν' αποκτήσει άλλη μια αίθουσα (άλλη μια;;;;!!!) το ΚουΘουΒουΕ το χειμώνα. Για την άστεγη πλέον Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης» που ΤΟΣΑ πρόσφερε επί ΤΟΣΑ χρόνια στη θεατρική ζωή της πόλης δε βρίσκεται; Χρόνια τώρα είναι που ετέθη το θέμα κι άκουγα να προσκρούει σε κάτι δικαιολογίες του τύπου «υπάρχουν δυσκολίες με τον ΟΛΘ (σ.σ. Οργανισμός Λιμένος Θεσσαλονίκης)». Για το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου βρέθηκαν χώροι στο λιμάνι, χώρος για το Μουσείο Φωτογραφίας βρέθηκε, για το Μουσείο Κινηματογράφου βρέθηκε, για το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης βρέθηκε, βρέθηκε τώρα και για το ΚΘΒΕ… Για την Πειραματική τόσο δύσκολο είναι; Τι ντροπή για τον ΟΛΘ! Τι ντροπή για την Θεσσαλονίκη… 

 

Σας έγραφα στο «Τέταρτο Κουδούνι» στις 27 Ιουνίου πως το θέατρο «Άλμα» περνάει ως θεατρική επιχείρηση, τον επόμενο χειμώνα, στα χέρια του Φάνη Κιρκινέζου του «Ακροπόλ», ο οποίος θα στεγάσει θίασο υπό τον Στέλιο Μάινα με τον Κώστα Φιλίππογλου σκηνοθέτη. Στο «Βήμα», μάλιστα, η Μυρτώ Λοβέρδου, λίγες μέρες μετά, έγραψε λεπτομέρειες για το ολανδικό έργο που επρόκειτο ν’ ανεβάσουν.

Αλλά ο Φάνης Κιρκινέζος έκανε την τελευταία στιγμή πίσω και τόσο το «Άλμα» _ όπου η Κατερίνα Μαραγκού κι ο Βίλης Ανδρέου, οι ιδιοκτήτες του, δεν πρόκειται ν’ ανεβάσουν δική τους παραγωγή _ όσο κι ο θίασος και το έργο έμειναν ορφανά. Συμβαίνουν κι αυτά…

«Μ’ ενδιαφέρουν οι θεσμοί αλλά όχι οι θέσεις» δήλωσε σε συνέντευξη του ο Γιώργος Κιμούλης. Μα, αν δεν απατώμαι, δεν είχε προ ετών αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας;

Απογοήτευση δια χειρός Αβδελιώδη

Το έργο. Ο Δον Περλιμπλίν, εργένης συνεσταλμένος, έχει πενηνταρίσει. Και πρέπει να νοικοκυρευτεί. Η υπηρέτρια του, η Μαρκόλφα, τον πιέζει να κάνει γυναίκα του τη νεαρή _ όμορφη αλλά πολύ νεότερη από τον Περλιμπλίν και εντελώς ακατάλληλη… _ γειτονοπούλα του, την Μπελίσα. Η οποία πείθεται από τη μάνα της να δεχτεί, μια και ο γέρος τον φυσάει τον παρά. Ο Περλιμπλίν, παρά τους δισταγμούς του, θα προχωρήσει στο γάμο. Αλλά η πρώτη νύχτα ναυαγεί: αντί να  ανταποκριθεί στα συζυγικά του καθήκοντα, ο Περλιμπλίν κοιμάται ενώ η αδίστακτη Μπελίσα τον απατά μπάζοντας στο δωμάτιο πέντε (!) εραστές. Το παράδοξο είναι πως ο κερατάς πλέον Περλιμπλίν, ενώ αντιλαμβάνεται τι παίζει και αποδέχεται την κατάσταση, νοιώθει να φουντώνει η αγάπη που ως τότε δεν ένοιωθε για τη γυναίκα του _ αγάπη άδολη. Η Μπελίσα, όμως, θα ερωτευτεί: έναν νεαρό άντρα που τριγυρίζει το σπίτι σκεπασμένος με μία κόκκινη κάπα και με κρυμμένο πρόσωπο. Ο Περλιμπλίν, όταν βεβαιώνεται για το πάθος της, φεύγει λέγοντάς της πως θα τον σκοτώσει. Γυρίζει στη σκηνή με κρυμμένο πρόσωπο, τυλιγμένος με την κόκκινη κάπα του εραστή και μαχαιρωμένος στην καρδιά. Ο νέος δεν ήταν παρά ο ίδιος, μεταμφιεσμένος. Και ο ίδιος ήταν που κάρφωσε το μαχαίρι στην καρδιά του. Η υπέρτατη θυσία! Ο Περλιμπλίν ξεψυχάει αλλά έτσι η Μπελίσα θα καταλάβει ποια είναι η αληθινή αγάπη και θα αποκτήσει ψυχή.

Στο μεγάλο μονόπρακτό του «Περλιμπλίν και Μπελίσα» (πρώτη παράσταση 1933) _ «ερωτικό αλληλούια με ένα πρόλογο και τρεις σκηνές» το χαρακτηρίζει _ ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα ξεκινάει από το μοτίβο μιας γκροτέσκας λαϊκής φάρσας _ ο γέρος και η νεαρή, άπιστη σύζυγος  _ αλλά το αναπτύσσει με εξαιρετική συμπύκνωση σε ένα απέραντα τρυφερό, συγκινητικό ποιητικό δράμα απεγνωσμένης αγάπης, ίσως με στοιχεία αυτοβιογραφικά. Ο έρωτας και ο θάνατος ήταν, εξάλλου, οι εμμονές του.

Η παράσταση. Δεν ήταν δύσκολο για τον εκλεκτό σκηνοθέτη Δήμο Αβδελιώδη να εντοπίσει τις εκλεκτικές συγγένειες του έργου με το κουκλοθέατρο _ ο Λόρκα, άλλωστε, πάντα ενδιαφερόταν για το είδος και είχε μάλιστα γράψει έργα προορισμένα γι αυτό. Και επέλεξε να το ανεβάσει σαν κουκλοθέατρο αλλά με ηθοποιούς που φορούν μάσκες. Το δύσκολο ήταν η υλοποίηση του εγχειρήματος. Και θέλω από τη αρχή να πως πως, κατά τη γνώμη μου, αποτυγχάνει παταγωδώς. Ίσως γιατί η παράσταση, που ήθελε τους διπλούς χρόνους για προετοιμασία από ένα κανονικό ανέβασμα, δεν δουλεύτηκε αρκετά. Ίσως γιατί οι ηθοποιοί του δεν πείστηκαν.

Ατελέστατη κίνηση, μία _ ασταθής _ εκφορά του λόγου με τις λέξεις να εκτοξεύονται καμπανιστά _ ο τρόπος αυτός εκφοράς, που ο σκηνοθέτης έχει επινοήσει και εφαρμόσει με επιτυχία σε παραστάσεις όπως το «Μαράν αθά», «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» και, πρόσφατα, «Η γυναίκα της Ζάκυθος», αφενός κινδυνεύει να γίνει μανιέρα, αφετέρου ίσως αποδίδει σε κείμενα μη θεατρικά _, φωνές ακατάλληλες, «φτιαγμένες» _ που ο στεντόρειος ήχος των κακορυθμισμένων μικροφώνων τις αλλοίωνε εντελώς _, σκηνική αμηχανία έως ακαταστασία… είναι ό,τι μου έμεινε από την  παράσταση. Η τρυφερότητα, η λεπτή, βαθιά συγκίνηση που αναδίνει το έργο, ο ερωτισμός του, το χιούμορ του μοιάζουν να έχουν εξαφανιστεί. Έως και η θαυμάσια μετάφραση του Νίκου Γκάτσου χάνεται.

Ο κουκλιστικος σκηνικός χώρος που υπογράφει ο σκηνοθέτης, λειτουργικός και καλά φωτισμένος αλλά εντελώς άκομψα και χωρίς ύφος τα κοστούμια του Αριστείδη Πατσόγλου με αποκορύφωμα το αποκρουστικό πράσινο που φόρεσε στην Μαρκόλφα. Ούτε η ζωντανή μουσική του Βαγγέλη Γιαννάκη βοηθάει ιδιαίτερα, ανομοιογενή τη βρήκα. Όσο για τα τραγούδια, αν η Δημήτρα Ματσούκα απλώς δεν έχει ικανοποιητική φωνή, στον Στέλιο Μάινα θα πρέπει δια νόμου να απαγορευτεί το τραγούδι…

Οι ερμηνείες. Ο Στέλιος Μάινας και η Ελένη Καστάνη μοιάζουν να παραπαίουν, άλλοτε εφαρμόζοντας και άλλοτε ξεχνώντας τις σκηνοθετικές οδηγίες. Πιο άνετη αλλά και πιο άσχετη η Δήμητρα Ματσούκα παράγει αποτελέσματα που κάποιες στιγμές θα μπορούσα να τα χαρακτηρίσω και φαιδρά. Διεκπεραιωτικοί, η Βιργινία Ταμπαροπούλου και ο Πατρίκιος Κωστής.

Το συμπέρασμα. Μία απογοήτευση. Από τον Δήμο Αβδελιώδη περίμενα κάτι σίγουρα καλύτερο.

Θέατρο «Βεάκειο», 22 Ιουλίου 2013.