Στην πυρά! Στην πυρά η Στέγη! ή Το μεγάλο τους τσίρκο

Το Τέταρτο Κουδούνι / 28 Φεβρουαρίου 2013 

Μια πολύ τολμηρή μουσικοθεατρική παράσταση _ και εξαιρετική: «Γράμματα στα κοριτσάκια». Η Violet Louise, ηθοποιός και μουσικός, πολύ ταλαντούχα και στους δυο τομείς όπως διαπίστωσα, παρουσιάζει στο «Θησείον» μόνη της, με μεγάλη δεξιότητα, αυτή την περφόρμανς. Η οποία βασίζεται στα γράμματα που ο Λιούις Κάρολ _ της «Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων» _ έστελνε σε γνωστά του κοριτσάκια και στις γυμνές φωτογραφίες που τους είχε τραβήξει, τα οποία και του κόλλησαν τη ρετσινιά του παιδόφιλου, αλλά και σε επιστολές του προς ενήλικους και σε αποσπάσματα απ’ τα «Ημερολόγιά» του. 
Η Violet Louise κοιτάζει την περίπτωση απ’ τη άλλη όχθη: «Ποιος τους φτιάχνει τους κανόνες;» αναρωτιέται. Πώς ο άνθρωπος αυτός κρίθηκε με τα μέτρα της εποχής μας; Όταν στη βικτοριανή εποχή του τα κορίτσια θεωρούνταν έτοιμα για γάμο απ’ τα δώδεκα, το παιδικό γυμνό ήταν ένδειξη αγνότητας κι οι γυμνές φωτογραφίες τους κοσμούσαν ακόμα και χριστουγεννιάτικες κάρτες; 
Κανείς, ίσως, ποτέ δε θα μάθει αν ο συγγραφέας της «Αλίκης» ήταν όντως ή όχι παιδόφιλος. Αλλά η Violet Louise (Λουίζα Κωστούλα) καταφέρνει να συγκεράσει τις αντικρουόμενες απόψεις με τις υπέροχες μουσικές της και να ερμηνεύσει αυτή την ευφάνταστη σύνθεσή της - μονόλογο με μια αυτοπεποίθηση _ που καμιά στιγμή δεν κατεβαίνει ως έπαρση _ και με μια αυτοκυριαρχία αξιοθαύμαστες για ένα τόσο νέο κορίτσι. Προσθέτοντας κάποιες λεπτομέρειες _ αυτά τα παιδικά παπουτσάκια… _ συναρπαστικές. 
Μην τη χάσετε! Το Σάββατο, ανακοινώθηκε πως δίνεται η τελευταία παράσταση. Που οφείλει να μην είναι κι η τελευταία.

Ματαιώθηκε, τελικά, η δημόσια απολογιστική συνέντευξη Τύπου του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΚΘΒΕ Σωτήρη Χατζάκη. Στη θέση της εκτελέστηκε το «Gloria» απ’ την «Missa Solemnis» του Μπετόβεν. Σολίστ: σκηνοθέτες, πρωταγωνιστές και συνεργαζόμενοι θεατρικοί επιχειρηματίες του ΚΘΒΕ. Συμμετείχε η Χορωδία κι η Ορχήστρα Ηθοποιών του ΚΘΒΕ υπό τη διεύθυνση του κ. Χατζάκη.

Πάντως, όντως, εκεί ψηλά στο Κρατικό υπάρχει κάποιο μυστικό που είναι, πώς να σας το πω, πολύ μπλεγμένο ομολογώ… Ελπίζω, πάντως, να αποκαλυφθεί. Όσο είναι καιρός. Προς το παρόν όλοι ασχολούνται να λύσουν κάτι βασικό: πόσα είναι τα 2/3 του 7. Το γραφείο Τύπου του ΚΘΒΕ _ ταλαίπωρα, δύστυχα κορίτσια… _ μας ξαποστέλνει με ρυθμό πολυβόλου δελτία Τύπου, ανακοινώσεις, επιστολές πάσης προελεύσεως _ διευθυντές, πρόεδροι του Δου Σου, μέλη του, ηθοποιοί… _ που εκτοξεύουν σαν πατσαβούρες ο εις στα μούτρα του άλλου. Τσίπα; Όχι, δεν περισσεύει στους «πνευματικούς» αυτούς κύκλους. Κι ο ΑΥΠΑΙΘΠΑ Τζαβάρας; Α, αυτός, ξαφνικά, επέλεξε το ρόλο του Βούδα _ ο οποίος, ομολογουμένως, πολύ του πάει… Δεν ξέρω, μάλιστα, αν μ’ όλο αυτό το τσίρκο σχετίζεται κι η παράταση παραστάσεων που πήρε «Το μεγάλο μας τσίρκο».

 
Πιστεύω πως απ’ τη στήλη αυτή αδίκησα και στενοχώρησα έναν νέο άνθρωπο που εκτιμώ: τον Κώστα Γάκη. Είχα γράψει στο «Τέταρτο Κουδούνι», στις 24 Ιανουαρίου, μ’ αφορμή το διήγημα του Ίρβιν Γιάλομ «Ο δήμιος του έρωτα» που ανέβασε στο Ίδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης» σε διασκευή του, μετά το περσινό επιτυχημένο «Όταν έκλαψε ο Νίτσε», επίσης πεζό του Γιάλομ, που έκαναν ο Ακύλλας Καραζήσης κι ο Νίκος Χατζόπουλος, πως στην Ελλάδα μιας επιτυχίας μύριοι έπονται. Δεν το παίρνω πίσω αλλά η συγκεκριμένη περίπτωση δεν εντάσσεται στη γενίκευση αυτή. Ο Κώστας Γάκης με πληροφόρησε _ και με αποδείξεις _ πως η ιδέα του ήταν παλιά και πως είχε κάνει απ’ το 2010, πολύ πριν καν ανακοινωθεί η πρώτη παράσταση Γιάλομ στην ελληνική σκηνή, επαφές για το ανέβασμα, που άργησαν, όμως, πολύ, για λόγους παραγωγής, να ευοδωθούν.

Και βέβαια δεν το ’ξερα. Εκείνο που ξέρω είναι ο άκομψος και χοντροκομμένος τρόπος που ’γραψα το σχόλιο και που άφησε στον καλό και ευαίσθητο ηθοποιό, συγγραφέα και σκηνοθέτη την εντύπωση πως κρίνω την παράσταση σαν αρπαχτή, πράγμα που σίγουρα δεν εννοούσα. Επανορθώνω χωρίς να μου το ’χει ζητήσει. Σημασία έχει πως η παράσταση _ με την Ξένια Καλογεροπούλου και τον Μηνά Χατζησάββα στους δυο βασικούς ρόλους _ πάει τόσο καλά που πήρε παράταση.

 

Είχανε πει πως θα εμφανίζονται μέχρι μέσα Ιανουαρίου. Η Μαρία Ναυπλιώτου, που σας έγραφα πως διαπρέπει και στο τραγούδι, κι οι Tricky Pony το συγκρότημα με το οποίο εμφανίζεται ως frontwoman. Έδωσαν παράταση. Διότι αρέσουν. Και τώρα δίνουν κι άλλη. Διότι αρέσουν πολύ. Κι επιπλέον μετακομίζουν. Από «Faust» πάνε στο «Rock n Roll» της πλατείας Κολωνακίου. Όπου μπορείτε να τους ακούσετε απ’ την ερχόμενη Δευτέρα 4 Μαρτίου κι όλες τις Δευτέρες του Μαρτίου. Το συνιστώ διότι Μαρία Ναυπλιώτου μία μόνον έχουμε. 

Είπα, ας μη μιλήσω. Γιατί έχω ήδη μιλήσει επί του θέματος σε χρόνο ανύποπτο. Και γιατί δε θέλω να εμπλέκομαι σε έριδες. Αλλά δεν κρατιέμαι _ έχω αγανακτήσει.
Δηλώνω υπεύθυνα και με γνώση των συνεπειών του νόμου: Ότι δε μισθοδοτούμαι απ’ την Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση. Ούτε από φανερά ούτε από μυστικά κονδύλια. Ότι δεν αποτελώ μίσθαρνο όργανο του Μεγάλου Κεφαλαίου. Ότι δεν έχω λογαριασμούς σε τράπεζες του εξωτερικού, οι οποίοι τροφοδοτούνται απ’ την Στέγη. Ότι δε διατηρώ στενές φιλικές σχέσεις με κανένα απ’ τα στελέχη της. Ούτε… ερωτικές. Ότι δε φιλοδοξώ να με εγκολπωθούν οι «κύκλοι» της και να με καλούν στα πάρτι τους. Μια πρόσκληση, μόνο, του ενός ατόμου μού παρέχουν για να βλέπω τις εκδηλώσεις της _ ελπίζω να μη θεωρηθεί πως μ’ αυτό τον τρόπο εξαγοράζομαι, ε, θα ’ταν πολύ φτηνιάρικο. 
Γνωρίζω επίσης ότι μ’ αυτά που θα γράψω μπορεί να γίνω αντικείμενο επιθέσεων, χλεύης ή ακόμα και νούμερου επιθεωρησιακού. Και να με πούνε γλείφτη _ γιατί όμως να γλείψω; Αλλά δε με νοιάζει. ΚΑΘΟΛΟΥ. Έμαθα να λέω αυτό που πιστεύω. Και το πλήρωσα με μηνύσεις, παραληρηματικούς λιβέλους / ποταμούς χυδαιότητας, με απώλειες «φίλων», με καρφώματα, ρουφιανιές, με υπονόμευση από ανθρώπους του «πνεύματος», των «τεχνών» και της «δημοσιογραφίας».
Αλλά θα μιλήσω. Εμένα η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση ΜΟΥ ΑΡΕΣΕΙ. Μου αρέσει το κτίριο, όταν περνάω κάθε βράδυ _ γιατί εκεί πλάι μένω _ και το βλέπω μ’ αυτές τις ανάμεσα φωτισμένες «φέτες». Και μου αρέσουν όσα κάνει. ΠΟΛΥ. Ειδικά στο χώρο του θεάτρου και του χορού _αυτά είναι που παρακολουθώ πιο συστηματικά. Μου αρέσει που φέρνει εκλεκτές παραστάσεις απ’ το εξωτερικό, παραστάσεις με σημερινή ματιά αλλά και εξαιρετικών αισθητικών αποτελεσμάτων, που μόνο στο Φεστιβάλ Αθηνών του Λούκου βλέπουμε τα τελευταία χρόνια. Και που μας έχουν επιτρέψει να βγούμε, επιτέλους, απ’ το καβούκι μας, να προσγειωθούμε και να πάψουμε να πιστεύουμε πως είμαστε το… πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο του κόσμου, άμεσοι κληρονόμοι του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Μου αρέσει που αναθέτει παραστάσεις στους καλύτερους που διαθέτουμε. Μου αρέσει που τόλμησε _ αυτή η Στέγη, η συστημική _ να φιλοξενήσει παραστάσεις απροκάλυπτα αντισυστημικές όπως το «Πόλη – Κράτος» των «Κανιγκούντα» ή, τώρα, το «Τηλέμαχος: Should I Stay or Should I Go?» των Αζά και Τσινικόρη.
Μου αρέσει που στο μουσικό της πρόγραμμα έχει πράγματα ψαγμένα, που δεν τ’ ακούς αλλού. Μου αρέσει που στο χώρο των ιδεών δεν προσπερνάει τη σημερινή ελληνική και διεθνή πραγματικότητα _ απ’ τους μετανάστες και τους Ρομά μέχρι τα ψηφιακά παιχνίδια και το ποδόσφαιρο.
Μου αρέσει που μιλάω με το γραφείο Τύπου και δεν αντιμετωπίζω, δε νοιώθω την έπαρση που ένοιωσα αλλού. Μου αρέσει που μπαίνω και ρωτώ στα ταμεία ή στους ταξιθέτες ή στους άλλους ανθρώπους της Στέγης κάποιες πληροφορίες κι όλοι αυτοί οι νέοι _ και οι μη νέοι _ άνθρωποι, χωρίς να ξέρουν αν είμαι δημοσιογράφος, μου μιλούν πρόθυμα κι ευγενικά κι είναι απόλυτα εξυπηρετικοί. Μου αρέσει που οι τιμές των εισιτηρίων προσφέρουν ευκαιρίες σε πολλούς συμπολίτες μου _ οι οποίοι θέλουν αλλά δεν μπορούν, γιατί δεν ξεχειλίζουν οι τσέπες τους _ να δουν παραστάσεις ή ν’ ακούσουν μουσική εκεί. Μου αρέσει πως έως και λεωφορείο έβαλαν να σε μεταφέρει τσάμπα απ’ τον γειτονικό σταθμό του Μετρό. Μου αρέσει που οι εντεταλμένοι για τον προγραμματισμό άνθρωποι εκεί μέσα _ που τους εκτιμώ και που μερικούς τους εκτιμούσα και πολύ πριν μπουν εκεί μέσα _ δεν εφησυχάζουν κι όλο κάτι καινούργιο κι ενδιαφέρον ανακαλύπτουν _ ψάχνοντας, γιατί ξέρουν να ψάχνουν, κι όχι χάβοντας λύσεις πλασαρισμένες από ατζέντηδες. Μου αρέσει που, εγώ τουλάχιστον _ είμαι αφελής; _, πουθενά εκεί μέσα δεν είδα τη δηθενιά.
Αν μου αρέσουν ΟΛΑ; Ε, όχι βέβαια. Κι απ’ τις παραστάσεις που ’χω δει στη Στέγη κάποιες δεν τις βρήκα επιτυχημένες, κι επί μέρους αντιρρήσεις έχω. Αλλά βρίσκω εξωφρενικό και μισαλλόδοξο να ζητούμε να ριχτεί η Στέγη στην πυρά. Ελπίζω με το χρόνο να επικρατήσουν πιο ψύχραιμες απόψεις. Μέχρι τότε, ε, αν είναι να ζητήσουν να με ρίξουν κι εμένα στην πυρά, ας με ρίξουν.

Ηχήστε οι σάλπιγγες! ή Η κατηφόρα η μεγάλη…

Το Τέταρτο Κουδούνι / 20 Φεβρουαρίου 2013  

Ανέβηκα για λίγο στην Θεσσαλονίκη, είδα την αποχαιρετιστήρια «Goλfω» του Σίμου Κακάλα, είπα να δω και καμιά άλλη παράσταση, δεν τα κατάφερα. Αλλά ψάχνοντας στα θέατρα δεν είδα πουθενά το «Αμαλία». Τι απέγινε η Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης»; Πέρσι, όταν ο Νικηφόρος Παπανδρέου ανάγγειλε πως διακόπτει τη λειτουργία της, ξεσηκωθήκαμε όλοι. Κι ο Δήμος της Θεσσαλονίκης έβαλε το χέρι στην τσέπη κι ό,τι μπορούσε έδωσε για τη σωτηρία της. Η Πειραματική συνέχισε άλλο ένα χειμώνα, αλλά…

«Έπειτα από είκοσι πέντε χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας στην ίδια στέγη, η Πειραματική Σκηνή της ‘Τέχνης’ είναι αναγκασμένη, για ευνόητους οικονομικούς λόγους, να εγκαταλείψει το θέατρο ‘Αμαλία’. Έναν χώρο από τον οποίο ‘πέρασαν’ πάνω από εξήντα ηθοποιοί, πολλοί στην πρώτη τους επαγγελματική εμφάνιση, μια σκηνή όπου ανεβάστηκαν ενενήντα έργα, μια αίθουσα που δέχτηκε χιλιάδες θεατές κάθε ηλικίας. Ωστόσο ο θίασος παρά τις αντίξοες συνθήκες δεν θα πάψει να συμμετέχει στη θεατρική ζωή της πόλης […]. Έτσι, καταλήξαμε στην απόφαση να συνεχίσουμε και φέτος έστω ανέστιοι, να παραμείνουμε παρόντες έστω με σποραδικές εμφανίσεις, με τη σκέψη ότι ακριβώς την εποχή της κρίσης και της γενικής αποκαρδίωσης η παραίτηση είναι η χειρότερη λύση […]» έλεγε το δελτίο Τύπου που έστειλαν στις 31 Δεκεμβρίου και που έφτασε τόσο καθυστερημένα στα χέρια μου.  

Ήδη ανέβασαν δυο παραστάσεις στο «Άνετον» και μια στην αποβάθρα του παλιού σιδηροδρομικού σταθμού ενώ η φετινή τους παράσταση για παιδιά παίζεται στα σχολεία _ όλες σε σκηνοθεσία νέων ανθρώπων. Τώρα παίζουν, σε σκηνοθεσία τής επίσης νέας Χριστίνας Χατζηβασιλείου και με Λιουμπόφ Αντρέγιεβνα την Έφη Σταμούλη, τον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχοφ. Στη βίλα Καπαντζή, στην Ανάληψη, ένα αρχοντικό του τέλους του 19ου αιώνα, περίπου συνομήλικο με το κύκνειο άσμα του Τσέχοφ, που βρίσκεται επί της Βασιλίσσης Όλγας και που σήμερα είναι το θεσσαλονικιώτικο Πολιτιστικό Κέντρο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης το οποίο προσφέρει στην Πειραματική τη γενναιόδωρη φιλοξενία του.

Σε μια εποχή που όλοι μας πολλές απώλειες, κάθε είδους, μετράμε, όπως είπε κι η φίλη μου η Βίκυ, η ατάκα της Λιουμπόφ απ’ την τέταρτη πράξη, «Κήπε μου!... Γλυκέ μου, ωραίε μου κήπε! Ζωή μου, νιότη μου, ευτυχία μου, έχετε γεια! … Έχετε γεια!» (στη μετάφραση του Λυκούργου Καλλέργη, δεν έχω τη μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη που παίζουν), ειδικά στο χώρο αυτό και κάτω απ’ τις συνθήκες αυτές, υποθέτω πως θα ηχεί πολύ φορτισμένη… «Αμαλία» της νιότης μας/τους, λοιπόν, έχε γεια! Η Πειραματική του Ήθους τους, όμως, ζει. Και συνεχίζει. Και θ’ ανέβω να τη δω ξανά. Ας μη μελαγχολούμε. Ο Τσέχοφ, εξάλλου, επέμενε πως ο «Βυσσινόκηπος» κωμωδία είναι. 

Ο Νίκος Καμτσής ξαναγυρίζει μετά από εννιά χρόνια στο σανίδι. Θα επωμιστεί το ρόλο του Ρένφροου, ενός… μπον βιβέρ κατάδικου, στη μαύρη κωμωδία της άγνωστης στην Ελλάδα Ρόμπιν Σουάικορντ «Όλα είναι στο μυαλό σου» που ετοιμάζεται ν’ ανεβάσει ο ίδιος, σε μετάφρασή του, στις 22 Μαρτίου _ αφού ολοκληρώσει τον κύκλο των παραστάσεών του το έργο του Νιλ Λαμπιούτ «Δάσος, βαθύ και σκοτεινό» που παρουσιάζει τώρα _ στην Κεντρική Σκηνή του θεάτρου του «Τόπος Αλλού». 
Τρεις λούμπεν χαρακτήρες είναι οι ήρωες του έργου: ο Έντι Ρέι, ένας αποτυχημένος μικροαπατεώνας, η Μπίλι Μαρί, η αθυρόστομη φιλενάδα του, κι ο Ρένφροου. Ο Έντι Ρέι, εννιά μήνες πριν αποφυλακιστεί, το σκάει, με τη βοήθεια της φίλης του, μαζί με τον Ρέινφροου _ που η μνήμη του είναι μια καταστροφή… _ , απ’ τις αγροτικές φυλακές όπου εκτίει ποινή φυλάκισης. Το παράξενο τρίο βρίσκεται, στη μέση του χειμώνα, σ’ ένα ερημωμένο ξενοδοχείο τρώγοντας μπαγιάτικα γαριδάκια ενώ και οι τρεις τους ονειρεύονται να πιάσουν την καλή με μια ληστεία και να ζήσουν μέσα στη χλιδή. Αλλά το μέλλον είναι απρόβλεπτο και ανατρεπτικό…
Η Ρόμπιν Σουάικορντ (φωτογραφία), σύζυγος του Νίκολας Καζάν _ γιου του σκηνοθέτη Ιλάια Καζάν _, συγγραφέα και σκηνοθέτη που ο Νίκος Καμτσής ανέβασε ήδη απ’ τη σεζόν 2001 – 2002 το έργο του «Blood Moon» και μητέρα της ηθοποιού Ζόι Καζάν, είναι επίσης σκηνοθέτρια αλλά γνωστή κυρίως ως σεναριογράφος ταινιών _ τα περισσότερα σενάριά της είναι διασκευές πεζών _, ανάμεσα στις οποίες, «Μικρές κυρίες» της Τζίλιαν Άρμστρονγκ, «Οικογένεια Πέρεζ» της Μίρα Ναΐρ, «Ματίλντα» του Ντάνι ΝτεΒίτο, «Μαγικά φίλτρα» του Γκρίφιν Νταν, «Αναμνήσεις μιας γκέισας» του Ρομπ Μάρσαλ _ το σενάριό της ήταν υποψήφιο για Όσκαρ _, «Η απίστευτη ιστορία του Μπέντζαμιν Μπάτον» του Ντέιβιντ Φίντσερ.
Το «Όλα στο μυαλό σου» είναι το δεύτερο θεατρικό της Ρόμπιν Σουάικορντ _ εκδόθηκε κι έκανε πρεμιέρα οφ Μπρόντγουέι το 1984 με πρωταγωνιστές τους Τζον Γκλόβερ, Λίο Μπουρμέστερ και Πάμελα Ριντ σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ Τρέινερ. Στην Ελλάδα ανεβαίνει με κοστούμια Μίκας Πανάγου και μουσική Κώστα Χαριτάτου. Συμπρωταγωνιστούν η Χριστίνα Θεοδωροπούλου κι ο Τάκης Χρυσικάκος. 

Το μαλλιοτράβηγμα συνεχίζεται στο ΚΘΒΕ _ σα βγεις στον πηγαιμό για τον Τζαβάρα, πρόσεξε, για να παραφράσω τον Καβάφη. Αφήστε που όλη τη βδομάδα που πέρασε έπαιρνα μηνύματα αγανάκτησης από πάσης φύσεως και ιδιότητος καλλιτέχνες τους οποίους η δεύτερη κρατική Σκηνή μας έχει λησμονήσει να πληρώσει _ εδώ και πολύ καιρό… 
Αναμένω με μεγάλο ενδιαφέρον την αυριανή περιβόητη επαναστατική «δημόσια» _ απολογιστική, λέει, του καλοκαιριού… _ συνέντευξη Τύπου του καλλιτεχνικού διευθυντή Σωτήρη Χατζάκη. Ηχήστε οι σάλπιγγες... Καμπάνες βροντερές, δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα... Βογκήστε τύμπανα πολέμου... Οι φοβερές σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα! Σ’ αυτό το ΚουΘουΒουΕ ακουμπά η Ελλάδα!, για να παραφράσω (μπα, σε καλό μου μ’ αυτόν τον ποιητικό οίστρο σήμερα…) τον Σικελιανό. Μόνο που αυτό το ΚουΘουΒουΕ κανένα μέγεθος Παλαμά δεν περικλείει… 
(Ε, ρε, και να πλακώσουν όλοι αυτοί με τα βερεσέδια στα χέρια… Θέ-λου-με live μετάδοση, θέ-λου-με live μετάδοση οι χαμουτζήδες! Αφού ο κ. Χατζάκης απευθύνεται προς όλο τον ελληνικό λαό…).

Αλλά αν πάρεις μονοπάτι πονηρό, σε πάει ντουγρού στην κατηφόρα τη μεγάλη… Και τίποτα δεν σε σταματά. Όπου εκεί που τελείωνα τα κείμενα, φτάνει, δέκα η ώρα το βράδυ, «δελτίο Τύπου», λέει, «των ηθοποιών», λέει, «του ΚΘΒΕ» (όλων;). Οι οποίοι, λίγες ώρες πριν απ’ τη συνέντευξη Τύπου, παίρνουν θέση: αδειάζουν τον πρόεδρο του Δ.Σ. Μάκη Τρικούκη υμνολογώντας τον καλλιτεχνικό διευθυντή Σωτήρη Χατζάκη _ δοξάστε τον! Δοξάστε τον! Τόσο που λες: μωρέ, μπας και τους το υπαγόρευσε; Η μήπως το ’γραψε και το ’στειλε ο ίδιος; Πώς να μη μου περάσει η ιδέα όταν στο περί ου ο λόγος «δελτίο Τύπου» αναμασώνται τα εναντίον Τρικούκη επιχειρήματα του ίδιου του κ. Χατζάκη στην προ ολίγων ημερών «ανοιχτή επιστολή» του, με βασικό το περί «σκανδάλου» ανάθεσης σε εταιρεία της διαχείρισης προγραμμάτων του ΕΣΠΑ ενώ καμιά κουβέντα δε γίνεται περί άλλων αναθέσεων;… 
Δεν ξέρω αν έτσι θα κερδίσουν οι συνασπιζόμενοι τη μάχη των εντυπώσεων της τελευταίας στιγμής _ υπάρχουν τόσο αφελείς; _ αλλά εγώ, που γελούσα και το διασκέδαζα το θέμα μέχρι τώρα, ντράπηκα πια. Για λογαριασμό των «ηθοποιών του ΚΘΒΕ». Διότι το «δελτίο Τύπου» κατευθείαν μου θύμισε τις επιστολές που ’στελναν σωρηδόν διάφορα σωματεία και ενώσεις και σύλλογοι στον Γεώργιο Παπαδόπουλο _ της Χούντας _ ότι υποστηρίζουν την «Εθνική Κυβέρνηση» εις το δύσκολον και εθνωφελές έργον της. Έχει όμως κι η ξεφτίλα τα όριά της. Τα ξεπέρασαν.

Υποθέτω πως θα πάτε στο Εθνικό να δείτε «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα», τη μεταποίηση της αισχύλειας «Ορέστειας» του Γιουτζίν Ο’ Νιλ, που ανεβάζει ο Γιάννης Χουβαρδάς _ από αύριο. Ε, λοιπόν, πιστεύω πως θα «συνδεθείτε», θα μπείτε στο κλίμα καλύτερα, αν πάτε προηγουμένως να δείτε τον «Λίνκολν» του Σπίλμπεργκ που παίζεται στους κινηματογράφους αυτόν τον καιρό _ αν και είμαι σίγουρος πως πρόκειται για δυο εντελώς διαφορετικές σκηνοθετικές αντιλήψεις, πόσω μάλλον εφόσον πρόκειται από ’δω για θέατρο, από ’κει για κινηματογράφο. Αλλά ιστορικά… «Το πένθος…» αρχίζει ακριβώς εκεί που τελειώνει ο «Λίνκολν». Με το τέλος του _ άγριου _ Αμερικάνικου Εμφύλιου. Και με μια δολοφονία _ του στρατηγού Μάνον (ο Αμερικανός Αγαμέμνων) _, όπως με μια δολοφονία τελειώνει κι η ταινία _ του ίδιου του προέδρου Λίνκολν. 

Λόγω προγραμματισμένης απουσίας, εκτάκτως, το σημερινό «Τέταρτο κουδούνι» αναρτάται από σήμερα Τετάρτη. Μαζί σας, κανονικά, την Πέμπτη 28 Φεβρουαρίου.

Η ζωή που δεν έζησε

Η αμερικάνικη περιπέτεια _ που εξελίχθηκε σε διεθνή _ του Δημήτρη Μητρόπουλου, από την ανάληψη της διεύθυνσης της Συμφωνικής Ορχήστρας της Μινεάπολης το 1937 και, στη συνέχεια, το 1949, της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης, μέχρι το θάνατό του από καρδιακή προσβολή στο πόντιουμ της Σκάλας του Μιλάνου στη διάρκεια δοκιμής της Τρίτης Συμφωνίας του Μάλερ τον οποίο λάτρεψε και προώθησε όσο λίγοι είναι το θέμα του ντοκιμαντέρ «Γυμνά χέρια» του Γιώργου Σκεύα _ ο τίτλος, από τη συνήθεια του έλληνα αρχιμουσικού που έγινε μύθος να διευθύνει χωρίς μπαγκέτα.

Ο Γιώργος Σκεύας επέλεξε για κορμό της αφήγησής του τα γράμματα του μαέστρου προς τη φίλη του Καίτη Κατσογιάννη όλη αυτή την περίοδο _ μαρτυρίες πολύτιμες _ και για «αναγνώστη» τους, παρόντα ή οφ, τον Λευτέρη Βογιατζή. Η ανάγνωση διεμβολίζεται με αποσπάσματα από μία πρόβα του Μητρόπουλου, σπάνιων ζωντανών εκτελέσεών του, εκτελέσεών του δισκογραφικών, συνεντεύξεών του, με φωτογραφικό υλικό ενώ αποφεύγεται ο τηλεοπτικός τρόπος των συνεντεύξεων τρίτων που μιλούν για τον βιογραφούμενο.

Ο σκηνοθέτης έχει καταφέρει μια εξαιρετική μίξη οδηγώντας τον «αφηγητή» του σε συμμετοχή ενεργό _ ο τρόπος που διαβάζει τα γράμματα είναι σα να τα ανακαλύπτει εκείνη τη στιγμή _ μέσα από την οποία, χωρίς διάθεση απομυθοποιήσης, αφενός δίνει το ασκητικό στίγμα του ταμένου στη μουσική του Μητρόπουλου αλλά παράλληλα αποκαλύπτει με έναν ευφυή τρόπο τις παράλληλες γραμμές ανάμεσα στους δύο καλλιτέχνες σχεδιάζοντας υπόγεια και το πορτρέτο ενός ταμένου στο θέατρό του Βογιατζή.

Ο Γιώργος Σκεύας, χωρίς να αντλεί υλικό από το παρασκήνιο, χωρίς να αναζητά «πικάντικες» λεπτομέρειες από τις περιπέτειες της καριέρας του Μητρόπουλου _ τις δυσκολίες του, για παράδειγμα, στην Αθήνα, τον τρόπο που παραμερίστηκε από τη διεύθυνση της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης από το μαθητή του Λέοναρντ Μπέρνστάιν _ ή από την προσωπική ζωή του, δεν τα αγνοεί αλλά τα αγγίζει όλα με έναν εξαιρετικά διακριτικό τρόπο επικεντρώνοντας πιο βαθιά, στην ουσία.

Το εξαιρετικό μοντάζ του Πάνου Βουτσαρά _ το πλάνο του καταπονημένου, κοιμισμένου μέσα στο αεροπλάνο Μητρόπουλου, που δένεται με το πλάνο με τις στάχτες του (γιατί είχε ζητήσει να αποτεφρωθεί) οι οποίες κομίζονται μέσα στην τεφροδόχο, μικρό διάστημα αργότερα, στο Ηρώδειο για την επιμνημόσυνη τελετή είναι μια συγκλονιστική στιγμή _, η υποβλητική φωτογραφία της Κατερίνας Μαραγκουδάκη, η επιλογή από τον Σήμη Τσιλαλή των  μουσικών που δένονται σφιχτά με την εικόνα, η δουλειά των άλλων συνεργατών, η θεατρικής υφής λεπτομέρεια με την οποία ο σκηνοθέτης έχει στήσει την ανάγνωση των επιστολών συνθέτουν ένα αποτέλεσμα συναρπαστικό. Που, προσωπικά δεν με συγκίνησε απλώς, με καθήλωσε. Με κορυφαία στιγμή _ και ίσως κλειδί της ταινίας _ όταν ο Λευτέρης Βογιατζής που διαβάζει ένα από τα γράμματα πλάτη προς την κάμερα, γυρίζει, βγάζει τα γυαλιά του, κοιτάζει την κάμερα και συνεχίζει χωρίς να βλέπει το χαρτί: «Η ζωή μου στο πόντιουμ αντικαθιστά, ίσως, τη σεξουαλική ζωή που δεν έζησα».

Το συμπέρασμα. Μην περιμένετε να δείτε ένα γλαφυρό, χορταστικό ντοκιμαντέρ με μαρτυρίες «επώνυμων» και ζουμερές λεπτομέρειες που αποκαλύπτουν τα μυστικά του Μητρόπουλου και που μπορεί να απολαμβάνατε στην τηλεόραση. Ο Γιώργος Σκεύας κάνει κινηματογράφο. Τα «Γυμνά χέρια» του δεν είναι και δεν θέλουν να είναι ένα «αποκαλυπτικό ντοκουμέντο». Είναι μια ταινία βαθιά και ουσιαστικά αποκαλυπτική που απρόσμενα δένει τον Δημήτρη Μητρόπουλο με τον Λευτέρη Βογιατζή. Μην τη χάσετε!

Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Σύγχρονης Μουσικής «Update», 19 Φεβρουαρίου 2013.

Κήποι μαγικοί

Το έργο. Ο Σίρο, ένας μικρός Γιαπωνέζος, σε χρόνια πολύ παλιά, κάνει ένα μεγάλο ταξίδι. Περνάει ποτάμια και γέφυρες, λίμνες και καταρράκτες και δάση πριν φτάσει στην πλατειά θάλασσα. Όταν γυρίζει θέλει να εκφράσει τις εντυπώσεις του. Δεν υπήρχαν τότε φωτογραφικές μηχανές και κινητά και instagram για να δείξει αυτά που είδε στους δικούς του και στους φίλους του… Ούτε αρκείται στο να τα διηγηθεί. Κάθεται και φτιάχνει, όμως, με τα χέρια του κήπους. Κήπους που ζωντανεύουν τις ομορφιές που θαύμασε στο ταξίδι του. Από τότε, κατά το μύθο, ξεκινάει η ιστορία των περίφημων γιαπωνέζικων κήπων.

Η Γιάννα Ροϊλού και ο Δημήτρης Σεϊτάνης με τους «Γιαπωνέζικους κήπους» τους έγραψαν (2004) για τα παιδιά ένα απλό, γλυκό κείμενο/αφήγηση σαν παραμύθι ξεκινώντας από την τεχνολογία που είχαν στη διάθεσή τους.

Η παράσταστη. Και η τεχνολογία αυτή είναι ένα «μαγικό χαλί» με αισθητήρες που πάνω του «ζωγραφίζονται» οι κήποι του Σίρο _ αλλάζουν σχέδια, χρώματα, μορφή, ανάλογα με τις κινήσεις αυτού που πατάει πάνω του. Με ενορχηστρωτές μία αφηγήτρια και τον Σίρο που δεν μιλάει αλλά κινείται και εμψυχώνει τα παιδιά, ο Δημήτρης Σεϊτάνης που υπογράφει και τη σκηνοθεσία έστησε, συνεπικουρούμενος από την Ελένη Στρούλια (σκηνογραφική επιμέλεια και κοστούμια) και την  Έφη Καρακώστα (κίνηση), ένα γοητευτικό διαδραστικό δρώμενο που αντέχει από το 2004.

Οι ηθοποιοί. Άψογος στην ενεργητικά βουβή παρουσία του και με σωστή κίνηση ο Παναγιώτης Αλεξανδράκης. Η Ευριδίκη Ψαλτίδου, έστω και μέσα από μια απλή αφήγηση, αποδεικνύει την κλάση της.

Το συμπέρασμα. Μια ελκυστική διαφορετική πρόταση στο χώρο του θεάτρου για παιδιά τα οποία σας διαβεβαιώνω πως θα γοητευτούν.

Θέατρο «Ακαδήμεια», από το «Θέατρο Νέων», 10 Φεβρουαρίου 2013. 

ΥΓ Ο χώρος. Πρωτοπήγα, αν και είναι τρία χρόνια που δημιουργήθηκε στα κτίσματα ενός παλιού συνεργείου αυτοκινήτων στην Ακαδημία Πλάτωνος, στο θέατρο «Ακαδήμεια»: πέτρα, μια υπέροχη, ηλιόλουστη αυλή με ένα τεράστιο δέντρο, με τραπεζάκια έξω και με πατάρι _ στεγασμένο _ για καλοκαιρινές εκδηλώσεις, ένα θέατρο και οι βοηθητικοί χώροι του _ φουαγιέ, κυλικείο, γραφεία, τουαλέτες… _απολύτως λειτουργικά χωρίς τίποτα το επιδεικτικό, καλό και διακριτικό γούστο, όλα αρμονικά συνταιριασμένα. Μια εικόνα, εν ολίγοις, εντελώς διαφορετική από τις θεατρικές αίθουσες που έχουν δημιουργηθεί ή ξεπηδούνε τελευταία είτε με μεγάλη προχειρότητα στημένοι είτε πλασάροντας τη βρωμιά και το γυφτιλίκι και το σκουπιδαριό ως «εναλλακτική πρόταση».

Ξέσπασε επανάσταση! Το ΚΘΒΕ ως Αγία Λαύρα

Το Τέταρτο Κουδούνι / 14 Φεβρουαρίου 2013

Σας έγραψα αρκετά προχτές για την παράσταση της Άσπας Τομπούλη στο «Αγγέλων Βήμα» με το έργο του Γιουκίο Μίσιμα «Ο φίλος μου ο Χίτλερ». Αφού, για άλλη μια φορά, σας προτρέψω να μην τη χάσετε, να επανέλθω στον Γιάννη Ροζάκη _ τον Γκούσταφ Κρουπ της παράστασης.
Κοντά πενήντα χρόνια στο θέατρο _ απ’ το 1964, «επίσημα» απ’ το ’65 _, με πλήθος ρόλων στο ενεργητικό του, εκ των οποίων δυσανάλογα λίγοι ως προς το τάλαντό του οι πρωταγωνιστικοί, με συνέπεια στις επιλογές του, ο Γιάννης Ροζάκης ως Κρουπ δίνει τα μέγιστα κάνοντας αν όχι, ίσως, τον καλύτερο, όπως πιστεύω, σίγουρα έναν απ’ τους καλύτερους ρόλους του. Σε άριστη φυσική κατάσταση _ στα 73 του σήμερα _, με μνήμη ξυράφι, με αυτοέλεγχο, απόλυτα χαλαρός, πράγμα που 'χει εδώ και αρκετά χρόνια κατακτήσει, δίνει, χωρίς κορόνες και εφέ, έναν συγκλονιστικό Κρουπ που μοιάζει να κινεί τα νήματα της Ιστορίας σε μια εξαιρετικά κρίσιμη στιγμή της.
Φοράει το κοστούμι του _ δεν τον φοράει το κοστούμι _ , κρατάει, τινάζει, παίζει, πετάει, αφήνει να πέσει το μπαστούνι του με τρόπο σημαίνοντα, κινείται αργά, γειωμένος στο σανίδι _ πράγμα που ανέκαθεν κατείχε _ και προικίζει το κείμενο με μια λεπτή, διακριτική, δολοφονική ειρωνεία _ ένα φίδι που δουλεύει ύπουλα. Νομίζω πως αξίζει να τύχει της ιδιαίτερης προσοχής μας. 

«Ο Γκαίμπελς και όλη η ναζιστική προπαγάνδα έλεγαν: ‘πες, πες, κάτι μένει’. Αυτές τις ημέρες υφέρπει μια φημολογία άξια των τρωκτικών που τη μεταφέρουν μολυσματικά. Επειδή αυτό μπορεί να εγείρει ερωτηματικά της κοινής γνώμης, για αυτόν τον λόγο δηλώνω ότι ο απολογισμός των καλοκαιρινών παραγωγών του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος θα γίνει δημόσια σε Συνέντευξη Τύπου που θα δοθεί την Πέμπτη 21/02/2013 και ώρα 12.00, στο νέο Υπερώο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, για όλους τους πολίτες της χώρας και της πόλης της Θεσσαλονίκης. Θα ακολουθήσουν δικαστικές ενέργειες κατά των συκοφαντών. Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος δίνει μεγάλο αγώνα για να κρατηθεί όρθιο. Κανείς δεν θα αποπροσανατολίσει αυτόν τον αγώνα υπηρετώντας αλλότρια συμφέροντα. Η συρρίκνωση του Κ.Θ.Β.Ε. δεν θα περάσει». 

Ομολογώ πως δεν ξέρω τ’ ειν’ τούτο ακριβώς που υφέρπει εκεί ψηλά στο Κρατικό _ υπάρχει κάποιο μυστικό; _ , στην ερωτική Θεσσαλονίκη, όπου γίνεται, μέσα σε απολύτως ερωτική ατμόσφαιρα, το μάλε - βράσε, αλλά αυτό το Διάγγελμα που απηύθυνε προς τον Ελληνικό Λαό ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ κ. Σωτήρης Χατζάκης με αναστάτωσε _ να διαβάζω το δελτίο Τύπου και να μου ’ρχονται ρίγη, και ν’ ακούω να παιανίζουν εμβατήρια επαναστατικά. Κάτι από Νταντόν μου θυμίζει, κάτι από Μαρά, κάτι από μέρες Κομμούνας… Και μου ’ρχεται κάτι το επαναστατικό, κάτι να ρίξω ένα ρούχο πάνω μου, να πάρω μπαντιέρα ρόσα και να ξεκινήσω ν’ ανέβω στη συμπρωτεύουσα, κάτι σα μεγαλομανία…
Καλά, όμως, κι αυτός χρειάστηκε να φτάσει 21 Φεβρουαρίου για να κάνει απολογισμό των καλοκαιρινών παραγωγών του Θεάτρου; Το καλοκαίρι σκοτώθηκε με την πρώτη σταγόνα της βροχής. Έχουν, έκτοτε, πέσει καρεκλοπόδαρα. Αφού, εδώ, κοντεύει να τελειώσει η χειμερινή σεζόν. Ελπίζω, πάντως, στον δημόσιο (το ’χει σκεφτεί καλά;) απολογισμό ο κ. Χατζάκης πρώτον να δώσει μια λίστα πόσα, από πότε και σε ποιους χρωστάει το ΚΘΒΕ και δεύτερον να εξηγήσει ακριβώς τους όρους υπό τους οποίους έχει συνεταιριστεί με την ιδιωτική επιχείρηση του «Ακροπόλ» εδώ και κάπου δυο χρόνια…

Το ομολογώ. Εγώ αν ήμουνα Λούκος και μου ανακοίνωναν ότι μου ανανέωσαν τη θητεία στο Ελληνικό Φεστιβάλ (που ακόμα δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα, εκκρεμεί κι άλλη υπογραφή…) έξι μήνες μετά τη λήξη της (ενώ θα ’πρεπε αυτό να 'χει ανακοινωθεί _ ή να ’χει ανακοινωθεί ο αντικαταστάτης _, αν ζούμε σε χώρα η οποία ανήκει στην Ευρώπη, πριν καν η θητεία του λήξει, ώστε να υπάρχει μια κανονική ροή) και μετά από ένα εξάμηνο ίντριγκας _ ε, ναι, ο ΑΥΠΑΙΘΠΑ κ. Τζαβάρας ανακηρύσσεται ο μακράν πιο ιντριγκαδόρος απ’ τους διατελέσαντες στο θώκο του Πολιτισμού… _, μετά από τόσο πριόνισμα, τόση ριγμένη στην πιάτσα φημολογία, τόση φιλοπαίγμονα διάθεση, θα τους έτριβα το χαρτί του διορισμού στη μούρη κι άντε να βρούνε τώρα άλλον. Αυτή ήταν η πρώτη _ αγανακτισμένη _ σκέψη που 'κανα όταν το διάβασα.
Η δεύτερη ήταν: μήπως αυτό ακριβώς επιδιώκουν; Να ξεφορτωθούν τοιουτοτρόπως τον Λούκο; Κι ο Λούκος καλά θα κάνει να μείνει διότι οι υπουργοί έρχονται και παρέρχονται και _ πού ξέρετε; _ μπορεί και να βρεθεί κάποιος πιο ικανός και φωτισμένος και διορατικός και λιγότερο πονηρός πολιτευτής στο θώκο. Αλλά, μετά απ’ όσα μεσολάβησαν, εσείς πιστεύετε ότι θα τον αφήσουν ήσυχο και δε θα τον υπονομεύσουν με κάθε τρόπο; Ευθέως ή με τα παπαγαλάκια τους;

Αυτό το «διοικήτρια» που διάβασα ως θηλυκό του διοικητής ομολογώ μου αναστατώνει τ’ άντερα…
Όλος ο κόσμος, μια σκηνή…

Σας έγραφα στο «Τέταρτο κουδούνι», στις 20 Δεκεμβρίου, για τα αρκετά άγνωστα ακόμα στην Ελλάδα έργα του Ίψεν, μ’ αφορμή την «Κωμωδία του έρωτα» του Νορβηγού, που ανέβασε για πρώτη φορά στη χώρα μας _ επαινετή πρωτοβουλία _ στο «Studio Κυψέλης» o Γιώργος Λιβανός. Κι έρχεται ξαφνικά στα χέρια μου _ δυο ογκώδεις, μεγάλου σχήματος, πολυγραφημένοι τόμοι, 714 + 600 σελίδες _ η διδακτορική διατριβή του καλού σκηνοθέτη μας Γιάννη Μόσχου που κατατέθηκε στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Θέμα της, «Ο Ερρίκος Ίψεν στην ελληνική σκηνή. Από την πρώτη παρουσίαση ως το τέλος του 20ου αιώνα (1894 – 2000)» _ με συμβουλευτική επιτροπή τον Νικηφόρο Παπανδρέου, την Δηώ Καγγελάρη και τον Αντώνη Γλυτζουρή. Κι εκεί επιβεβαιώνω πως «Η κωμωδία του έρωτα» όντως δεν έχει ανεβεί ποτέ στην ελληνική σκηνή. Έχει ανεβεί, όμως, στο ραδιόφωνο. Για το _ σημαδιακό για πολλούς μας _ «Θέατρο της Τετάρτης» του, τότε, Εθνικού Προγράμματος απ’ το οποίο και μεταδόθηκε για πρώτη φορά στις 7 Ιουλίου του 1962. Σε σκηνοθεσία του Μηνά Χρηστίδη με, μεταξύ άλλων στη διανομή, Ελένη Χατζηαργύρη, Λυκούργο Καλλέργη, Ανδρέα Φιλιππίδη, Μαρία Γιαννακοπούλου, Μιχάλη Μπούχλη, Τασσώ Καββαδία, Πέτρο Φυσσούν, Έλλη Φωτίου, Κική Ρέππα. 

Αλλά ας αφήσω το συγκεκριμένο έργο κι ας γυρίσω στη διατριβή. Εντυπωσιάστηκα! Μια τεράστια δουλειά _ αφιερωμένη στο μέντορα του Γιάννη Μόσχου, τον θεατρολόγο καθηγητή στο Αριστοτέλειο αλλά και σκηνοθέτη και ψυχή της εν Θεσσαλονίκη Πειραματικής Σκηνής της «Τέχνης» Νικηφόρο Παπανδρέου (φωτογραφία), διακεκριμένο μας μελετητή του Ίψεν _ που δεν αφήνει αδιερεύνητη πτυχή για πτυχή του θέματός της. Εξαντλητική έρευνα! Για τον Γιάννη Μόσχο ήξερα μέχρι τώρα, απ’ τις σκηνοθετικές του επιδόσεις, πως Μπορεί. Τώρα σιγουρεύτηκα και πως Ξέρει.

Και, επιπλέον, ένα κείμενο επιστημονικό που δεν πάσχει όμως από επιστημοσύνη. Θα βρεθεί άραγε ο εκδοτικός οίκος που θα επωμιστεί την έκδοσή του; Διότι _ καλά… _ την Πολιτεία που έπρεπε να φροντίζει για τις σχετικές περιπτώσεις ξεχάστε την.