Στο Φτερό / Δύο, εις στόμα ένα ή Μουσική μετάπλαση του μπεκετικού σύμπαντος

 

«Όχι εγώ» του Ζήση Σέγκλια, κείμενο Σάμουελ Μπέκετ / Μουσική διεύθυνση: Νίκος Βασιλείου. Σκηνοθεσία: Σάββας Στρούμπος. 

 

Ένα σύντομο μονόπρακτο -ένας σύντομος μονόλογος- είναι το «Όχι εγώ»(1972) του Σάμιουελ Μπέκετ: μία γυναίκα μιλάει χειμαρρωδώς, χωρίς ειρμό, με αναφορά σε κάποια ακαθόριστη τραυματική εμπειρία από το παρελθόν της, σε ένα χωράφι, στο Κρόκερ της Ιρλανδίας, εμπειρία απωθημένη στη 

μνήμη της. Το ιδιαίτερο στο έργο είναι ότι ο ιδιοφυής ιρλανδός συγγραφέας-κορυφή του 20ου αιώνα ζητάει να φωτίζεται με μία δέσμη μόνο το στόμα της, μέσα σε ένα θεοσκότεινο περιβάλλον, με την παρουσία ενός μόλις διακρινόμενου

Ακροατή, απροσδιόριστου φύλου. Ο λόγος, εντελώς θραυσματικός και εκτοξευόμενος, όπως επίσης είναι η αυστηρή οδηγία του συγγραφέα, με μεγάλη ταχύτητα δεν επιτρέπει εύκολα την κατανόηση του κειμένου -λέξεις μόνον ακούγονται. Ο Μπέκετ μοιάζει να έχει πια διαρρήξει εντελώς τη σχέση του με τη γλώσσα και να αφήνεται και να αφήνει το θεατή του στην αίσθηση ενός υπαρξιακού κενού που χαρακτηρίζει, άλλωστε, όλο του το έργο -μιας απόγνωσης τραγικής, χωρίς κάθαρση. Γι αυτό, ίσως, αγγίζει περισσότερο από άλλους συγγραφείς, σύγχρονους ή προγενέστερούς του, έστω και χωρίς κάθαρση, την αρχαία 

τραγωδία. Ο Ζήσης Σέγκλιας, χρησιμοποιώντας τη μετάφραση του Θωμά Συμεωνίδη, και με τη συνεργασία του σκηνοθέτη Σάββα Στρούμπου έκαναν μία, καταρχάς, πολύ τολμηρή κίνηση: να μεταπλάσσουν το μονόλογο του Μπέκετ σε έργο μουσικού θεάτρου. Με αλλαγές στην υφή του: ο μονόλογος έγινε «ντουέτο» και το στόμα, δύο κορμιά από τη μέση και πάνω, με 

το επί σκηνής μικρό μουσικό σύνολο να υφαίνει ένα, σύγχρονης γραφής, μουσικό χαλί που πάνω του κεντιέται -χωρίς να μελοποιηθεί- ο λόγος, με ρυθμούς άλλοτε συμβατούς προς το κείμενο και άλλοτε αντιστικά. Τελικά, όμως, αυτός καθαυτός ο μπεκετικός λόγος ενέχει τη μουσική. Και, χωρίς να μελοποιηθεί, οι ήχοι του μπλέκονται με τους

μουσικούς ήχους. Και αν δεν τηρείται το μπεκετικό «γράμμα», το πνεύμα του μπεκετικού σύμπαντος είναι παρόν. Με εξαιρετική, κατά τη γνώμη μου, επιτυχία. Τα δύο αλλόκοτα, σαν εξωγήινα, πλάσματα, με τα μαλλιά θύσανο, με τα πρόσωπα και το διακρινόμενο μέρος του κορμού βαμμένα λευκά, που αναδύονται μέσα από τον προμηθεϊκό βράχο και που, στο τέλος, καταδύονται

μέσα σ’ αυτόν, και ο  Ακροατής, μία φιγούρα βγαλμένη, λες, από το ιαπωνικό θέατρο, με βαμμένο, επίσης, άσπρο το κορμί, τυλιγμένος με ένα κόκκινο σκοινί και δεμένος με αυτό από το βράχο, που σαν να προσπαθεί εις μάτην να τον μετακινήσει, να κόψει τον ομφάλιο λώρο, καθηλωμένος σε μία οντολογική ακινησία, εκφράζουν, πιστεύω, με περισσότερο από ικανοποιητικό τρόπο, την ουσία του σύντομου κειμένου. Φωνές, φωνίτσες, λόγος άναρθρος, φθόγγοι, εισπνοές, εκπνοές, γρυλίσματα, μελίσματα, λαρυγγισμοί, τρεμουλιάσματα της φωνής, κραυγές, ψίθυροι, παιχνιδίσματα με τη γλώσσα, παιχνιδίσματα με τα χείλη, φωνητικές ακροβασίες... -όλα, έστω και αν, έτσι, γίνεται ακόμα πιο δύσκολη η πρόσληψη του κειμένου από το θεατή- επιστρατεύονται από το συνθέτη  και από τον Σάββα Στρούμπο που ακολουθεί τη μέθοδο του δασκάλου του Θεόδωρου Τερζόπουλου ο οποίος έχει δημιουργήσει σχολή.

και απλώνουν χρονικά το κείμενο. Μία εξαντλητικά δουλεμένη παράσταση. Στα (υπερ)θετικά της, και η αισθητική της: η σκηνική εγκατάσταση της Κατερίνας Παπαγεωργίου -αυτός ο βράχος που καταλήγει σε αναλόγιο, ο ριγμένος μέσα στην

ερημιά της σκηνής-, το κόκκινο σκοινί του Ακροατή, τα κοστούμια της και το όλο στάιλινγκ, οι καίριοι φωτισμοί, οι σχεδιασμένοι από τον Χρήστο Μπεθάνη δίνουν ένα γερό χέρι βοηθείας στη σκηνοθεσία. Και, φυσικά, το μουσικό μέρος, με τον μουσικό διευθυντή Νίκο Βασιλείου, για άλλη μια φορά, να αναμετριέται και να διακρίνεται σε εκτέλεση σύγχρονης μουσικής. Η Έβελυν Ασουάντ και η Έλλη Ιγγλίζ αποτελούν δύο εξαιρετικά όργανα- φωνητικά και σωματικά-, ουσιαστικά δύο, εις στόμα ένα, που τα συμπληρώνει με την αρμονική κίνησή του ο Ακροατής Μπάμπης Αλεφάντης. Μία ακόμα επιτυχημένη ανάθεση της Εναλλακτικής Σκηνής της Λυρικής σε σύγχρονο έλληνα συνθέτη (Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος).

 

 

(Πλουσιότατο και καλόγουστο το -δίγλωσσο, ελληνικά και αγγλικά, στα βασικά- πρόγραμμα της παράστασης -υπεύθυνος έκδοσης, επιμέλεια ύλης Χαράλαμπος Γωγιός-, με μία, κατά τη γνώμη μου, αδυναμία: τα εμπεριστατωμένα κείμενά του αφορούν περισσότερο τους ειδικούς του χώρου και λιγότερο το θεατή/ακροατή/αναγνώστη στον οποίο θα έπρεπε να απευθύνονται, ώστε να τον φωτίσουν στο δύσβατο δρόμο του έργου, της παράστασης και της μουσικής).

 

Εθνική Λυρική Σκηνή / «Εναλλακτική Σκηνή», Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», Ε.Λ.Σ. και Ομάδα «Σημείο Μηδέν», 19 Φεβρουαρίου 2023.

«Φιλουμένα» και πάλι μαζί μας, Μαρία Ναυπλιώτου και πάλι μαζί μας συν ένα πρόγραμμα-διαμάντι

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια... 186

 

Η «Φιλουμένα Μαρτουράνο» του Εντουάρντο ντε Φιλίπο, μετά από αναγκαστική «στάση» τριών βδομάδων, περίπου, των παραστάσεων, εξαιτίας μιας ξαφνικής και σοβαρής περιπέτειας υγείας της Μαρίας Ναυπλιώτου -της Φιλουμένα της παράστασης-, που την ταλαιπώρησε αλλά έληξε, ευτυχώς, αίσια, συνεχίζει από απόψε την πετυχημένη πορεία της στο θέατρο «Δημήτρης Χορν». Στη σκηνοθεσία του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, με Ντομένικο Σοριάνο τον Μελέτη Ηλία κι άλλους καλούς ηθοποιούς.

Για την παράσταση έγραψα στο totetartokoudouni.blogspot.com, στις 10 Ιανουαρίου. Με την ευκαιρία, όμως, της ««επανεκκίνησης» θα ’θελα να γράψω και για το πρόγραμμα της παράστασης για το οποίο δεν έγραψα τότε. 

Σε μια εποχή που τα έντυπα προγράμματα αρχίζουν να εξαφανίζονται απ’ τα θέατρα, είτε λόγω οικονομικών δυσκολιών είτε λόγω οικολογικών ευαισθησιών -«Στέγη», «Θέατρο Τέχνης»..., ως λάτρης και συλλέκτης προγραμμάτων εδώ και σχεδόν 60 χρόνια, όταν βρω ένα πρόγραμμα που αξίζει τον κόπο δεν το προσπερνώ. Πόσο μάλλον όταν το πρόγραμμα αφορά παράσταση mainstream που λέμε στα νέα ελληνικά, ήτοι του «εμπορικού» θεάτρου, όπου, κατά κανόνα, αν υπάρχει πρόγραμμα, ξεχειλίζει από κακόγουστες διαφημίσεις και συχνά είναι τεράστιου, αρχοντοχωριάτικου μεγέθους, σε αρχοντοχωριάτικο, γυαλιστερό χαρτί. 

Η «Φιλουμένα Μαρτουράνο» του «Χορν», παραγωγή της «Τεχνηχώρος», λοιπόν, διαθέτει, προς έκπληξή μου, ένα πρόγραμμα σε ματ χαρτί, με καλόγουστα χρώματα, χρηστικό μέγεθος, μια μόνο σελίδα με διαφήμιση και -το βασικό- ενδιαφέροντα κείμενα που σφαιρικά αγκαλιάζουν συγγραφέα, έργο και εποχή χωρίς να θεατρολογίζουν. Η επιμέλεια είναι της Θάλειας Γρίβα -θεατρολόγος; Δεν τη γνωρίζω. 

Εκεί, όμως, που θέλω να σταθώ είναι το πλήρες τρισέλιδο «Η ιστορία της ‘Φιλουμένα’» που υπογράφει η Πηνελόπη Αβούρη -την οποία, επίσης, δε γνωρίζω, υποθέτω ότι πρέπει να ’ναι θεατρολόγος. Πιάνει την «Φιλουμένα» απ’ την αρχή της, γράφει για τη διεθνή πορεία του έργου και καταλήγει με την ελληνική παραστασιογραφία. Η οποία είναι τόσο εξαντλητική -ελλαδικές παραστάσεις, κυπριακές, τηλεόραση, ραδιόφωνο...- και τόσο προσεκτικά γραμμένη που κι εγώ, η προσωποποίηση της σχολαστικότητας και του ψειρίσματος, εντυπωσιάστηκα. Μπράβο! (Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή).

Η εντιμότητα πριν από τα πνευματικά δικαιώματα

 

Το Τέταρτο Κουδούνι / Τέτοιες Μέρες, Τέτοια Λόγια... 185 

 

Ήταν Ιούλιος του 2009 -«Έτος Γιάννη Ρίτσου», καθότι η επέτειος των 100 χρόνων απ’ τη γέννησή του-, δεκατέσσερα σχεδόν χρόνια πριν. Όταν, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Επιδαύρου, στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, το Ελληνικό Φεστιβάλ -επί Γιώργου Λούκου, μην το ξεχνάμε..-, έβαλε στο πρόγραμμά του την παράσταση «Αφιέρωμα στον Γιάννη Ρίτσο. Το τερατώδες αριστούργημα», επικεντρωμένη στην ομώνυμη σουρεαλιστική ποιητική σύνθεσή του αλλά που δημιουργικά αντλούσε κι από άλλα έργα του.

Τη συναρμολόγησε, την έπλασε, με τρόπο μοναδικό, ο Δημήτρης Μαυρίκιος -ήταν μια συγκλονιστική παράσταση που δεν την έχω ξεχάσει. Ο Δημήτρης Μαυρίκιος, στην παράσταση αυτή, δεν αγνόησε, δεν απέκρυψε, μάλλον πρόβαλε το ομοερωτικό στοιχείο, ανάγλυφο, κυρίως, στα πεζογραφήματα του Ποιητή. Θα μπορούσα να πω πως αυτός ήταν ο άξονάς του. 

Έτσι άρχισε: τότε «ανακάλυψα» την Έρη Ρίτσου -την Κυρία Έρη Ρίτσου-, την κόρη του Ποιητή ο οποίος μ’ έχει σημαδέψει. Την είχα, απλώς, ακουστά. Και δεν τη γνώρισα, τότε, από κοντά -αυτό έγινε αργότερα. Τη γνώρισα απ’ όσα διάβασα και απ’ όσα μου ’παν. Η Κυρία Έρη Ρίτσου έδωσε την άδειά της, ως προς τα δικαιώματα, γνωρίζοντας την άποψη του σκηνοθέτη. Χωρίς δισταγμούς. Κι είπε τα καλύτερα για την παράσταση. Καμιά αγκύλωση, καμιά ένσταση, καμιά υποκρισία, κανένα «ναι μεν, αλλά». Το εκτίμησα αυτό. Πολύ. Και το ’χα επισημάνει. Ταγμένη, στρατευμένη στο χώρο του ΚΚΕ -έχει διατελέσει κι υποψήφιά του σε κάποιες εκλογές-, ένθερμη υπερασπίστρια της ιδεολογίας του, έμπρακτα, τόλμησε και τολμάει, εντούτοις, να μη συμπλέει με την επίσημη γραμμή του κόμματος πάνω στο θέμα «ομοφυλοφιλία - σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλα ζευγάρια - υιοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια», θέμα που ’χει φέρει αυτές τις μέρες στο προσκήνιο η Έλενα Ακρίτα με αναρτήσεις στον τοίχο της στο

face book και με podcast.   

Κι, ακριβώς τώρα, διαβάζω την Κυρία Έρη Ρίτσου να ’χει γράψει αυτό στον δικό της τοίχο, στο face book: «Τα παιδιά πρέπει να μεγαλώνουν με αγάπη, με ασφάλεια, με αρχές που δηλώνουν τον σεβασμό απέναντι στον άλλον και αλληλεγγύη απέναντι σε όσους την έχουν ανάγκη. Και επειδή έκανα μια κουβέντα με φίλη μου σχετικά με το θέμα, το αν οι γονείς των παιδιών είναι άντρας και γυναίκα ή δυο άντρες ή δυο γυναίκες, μου είναι αδιάφορο εφ’ όσον προσφέρουν στα παιδιά, αυτά που τα παιδιά χρειάζονται για να γίνουν σωστοί άνθρωποι». Αξίζει τον κόπο να μπείτε στο τοίχο της για να διαβάσετε και τις απαντήσεις της στα σχόλια.

Θα ήθελα να εκφράσω το σεβασμό μου στην Κυρία Έρη Ρίτσου. Τον εκφράζω. Αλλά πρυτανεύει να εκφράσω πρώτα την αγάπη μου. Και τη συγκίνησή μου για τη γυναίκα αυτή, την ανοιχτόκαρδη, την πάντα με το χιούμορ και με το γέλιο, τη γενναιόδωρη, την ακομπλεξάριστη, τη βαθύτατα καλλιεργημένη, την έξυπνη, την ανοιχτόμυαλη αλλά και τη μετρημένη, την ψύχραιμη, τη γυναίκα που ξέρει να γράφει ωραία, τη γυναίκα αυτή που λατρεύει τα ζώα, τη θάλασσα και τη ζωή. Και θέλω να ελπίζω πως αυτή η στάση, αυτά 

τα λόγια θα καρπίσουν -επέστη ο χρόνος- στο χώρο όπου ανήκει πολιτικά η Κυρία Έρη Ρίτσου. Η οποία, περίτρανα, έχει αποδείξει ότι δεν είναι μόνο «η κόρη του Ρίτσου» αλλά η Κόρη του Γιάννη Ρίτσου και της μοναδικής επίσης, της αφανούς Φαλίτσας Ρίτσου, της αληθινής Γιατρού του Λαού, που κληρονόμησε όχι μόνο τα πνευματικά δικαιώματα αλλά, πρώτα απ’ όλα, την ποιότητα, την εντιμότητα και τη συνέπειά τους.